Naar alle columns

Een gedegen trede

Door Agnes Frijlink

Odessa haven
Odessa haven — Wassily Kandinsky

Kun je aan een kunstwerk zien of er een strijd aan is vooraf gegaan? Ik denk het wel. Of anders, ik denk te zien wanneer dit niet geval is. Wat wij in kunstgeschiedenisboeken tegenkomen zijn de highlights. Als je deze boeken doorbladert, lijken de werken van een kunstenaar elkaar vlekkeloos en moeiteloos op te volgen. Maar niets is minder waar.

De Russchische schilder Wassily Kandinsky (1866 - 1944) is, als het over strijd en ontwikkeling gaat, een interessante figuur om je in te verdiepen. Hij begon als realist/naturalist, werd expressionist/abstract expressionist en eindigde als symbolist. Aan Kandinsky hebben wij veel te danken wat betreft ons begrip ten aanzien van abstracte kunst.

Zijn oeuvre is te omvangrijk om in een korte column te bespreken. In het kader van strijd en ontwikkeling sta ik vandaag stil bij het werk 'Murnau - Tuin 1' (1910).

Wie zou dit nu niet aan de muur willen hebben hangen?

Kandinsky was een zeer erudiet en wijs man; een echte denker, maar ook een voeler. Zijn vroege werken zijn zeer traditioneel en niet echt te onderscheiden van het werk van zijn collega's en tijdgenoten. Zijn landschappen zijn vrij kleurloos (aardse kleuren), het perspectief is foutloos en de weergave is realistisch. Zie bijvoorbeeld het werk 'Odessa - Haven1' (1898). Niemand zou van dit schilderij kunnen zeggen dat het lelijk is of niet goed. Wie zou dit nu niet aan de muur willen hebben hangen? Nou, wellicht Kandinsky zelf niet.

Murnau tuin
Murnau tuin — Wassily Kandinsky

Het is niet eenvoudig zoeken als je niet weet wat je zoekt. Maar je moet ergens beginnen. Kandinsky ook. Hij wijzigt zijn palet en stapt gaandeweg over op het gebruik van meer primaire kleuren, zijn toets wordt ruiger en de vormen worden eenvoudiger. Het perspectief verdwijnt. Meer en meer zal een schilderij gaan over de compositie van vorm en kleur.

Geen ontwikkeling zonder strijd

Zoals gezegd, dit gaat niet vanzelf, hier gaan jaren overheen waarin Kandinsky onderzoek doet, veel leest en veel reist. In deze periode lijdt hij aan behoorlijke depressies. Geen ontwikkeling zonder strijd.

Het werk 'Murnau - Tuin 1.' stamt uit 1910. We zijn dan nog niet eens halverwege (wat zeg ik, nog geen kwartwege) Kandinsky's ontwikkeling en oeuvre. Kenmerkend voor een goede en stabiele ontwikkeling is dat er geen tree op de ladder wordt overgeslagen. Dit werk is een gedegen trede; zonder dit zouden zijn toekomstige composities nooit het levenslicht hebben gezien.

Daarover de volgende keer meer.