Naar alle columns

Zelfjes

Door Agnes Frijlink

Zelfportret met cameliatakje - Paula Modersohn-Becker
Zelfportret met cameliatakje — Paula Modersohn-Becker

Selfies, wie is er vandaag de dag niet mee bekend? Het zijn de foto's die mensen van zichzelf maken, meestal met de smartphone(camera), die veelal als avatar dienen op de sociale media. Een selfie is het best naar het Nederlands te vertalen als 'zelfje', oftewel, een zelfportretje. Het voordeel van het maken van een selfie is dat je alles zelf in de hand hebt, letterlijk en figuurlijk. Je toont jezelf aan de rest van de wereld zoals jij gezien wilt worden.

Het woord selfies klinkt bijna zoals selfish, dat egoïstisch betekent. Waarmee ik niet zeggen wil dat de makers van selfies egoïsten zijn; egoïsme houdt een ongezonde eigenliefde in. Toch verdenk ik een deel van mijn Facebookvrienden, als het gaat om de presentatie van zichzelf middels talloze selfies, van een lichtelijke zelfobsessie. Kan dat kwaad? Ik denk het niet. Zo'n obsessie is, verwacht ik, van voorbijgaande aard. Op een gegeven moment weet je het wel.

Jezelf fotograferen en naderhand bekijken in allerlei standen en situaties is, naast de vraag en wens hoe je jezelf naar de buitenwereld presenteert, een soort zelfonderzoek. Wie ben ik? Hoe je de foto maakt en wat je laat zien, zegt iets over jezelf op dat moment in de tijd op jouw levensweg. In de tijd van Paula Modersohn-Decker (1876 - 1907) hadden ze nog geen smartphone en sociale media. maar ik weet wel bijna zeker dat als dat er toen geweest zou zijn, Paula daar gebruik van gemaakt zou hebben.

Paula Modersohn-Becker was een Duitse schilderes, haar werk valt onder het vroege expressionisme. Ze leefde voornamelijk in het kunstenaarsdorp Worpswede (nabij Bremen), maar ze reisde ook regelmatig af naar Parijs, waar ze kennis maakte met het werk van Gauguin, Cezanne en Van Gogh. De invloeden van deze kunstenaars zijn terug te zien in haar schilderijen.

Naast het plattelandsleven en kinderen zijn zelfportretten een belangrijk onderdeel van haar oeuvre. Omdat ze vanaf haar beginjaren al zelfportretten maakt, is hieraan haar artistieke ontwikkeling het beste af te meten. Daarnaast geven ze een beeld van haar stemmingen. Paula Modersohn-Becker beeldt zichzelf bijna altijd met een bloem of vrucht af en met deze bloemen en vruchten wil ze iets duidelijk maken. En dat is niet altijd iets vrolijks, want Paula is zich al jong bewust van de vergankelijkheid en de tragiek van de dood.

Maar ze hield ook van nieuw leven, zoals het ´Zelfportret met Cameliatakje´ laat zien. Dit is een vrij laat zelfportret (1907). Het is op hout geschilderd en het is opgebouwd uit vereenvoudigde vlakken verf. Haar hand houdt een cameliatakje omhoog – als teken van groei en vruchtbaarheid. Mogelijk was Paula zwanger op het moment dat ze dit schilderde, waarmee een jarenlange wens eindelijk in vervulling ging. Haar grote wens zou uiteindelijk in een groot drama eindigen; ze overleed op 31 jarige leeftijd na de geboorte van haar eerste kind.

Op het moment dat ze dit schilderij - deze selfie - maakte, wist ze dat nog niet. Dit is hoe zij op dat moment gezien wilde worden: vol groei en vruchtbare gelukkigheid.