Naar alle columns

Absent. Absint.

Door Agnes Frijlink

Een beetje afwezig, kijkt ze, een beetje absent. Het is het soort staren waar we geen heldere en scherpe gedachten achter vermoeden. Voor haar op tafel staat een glas absint. Edgar Degas (1834 - 1917) gaf dit schilderij de titel 'In een Café' mee, maar het werk zou uiteindelijk vooral bekend worden onder de naam 'De absintdrinkster'. De vrouw die we hier zien afgebeeld is de actrice Ellen André , de man naast haar is een collega van Degas, de kunstenaar Marcellin Desboutin.

De absintdrinkster
De absintdrinkster — Edgar Degas

Edgar Degas is een van de drijvende krachten, naast o.a. de impressionisten Monet, Manet en Renoir, achter de Salon des Refusés-tentoonstellingen die vanaf 1860 gehouden werden. Op deze tentoonstellingen werden door Parijse galeries schilderijen en beeldhouwwerken tentoongesteld die niet toegelaten werden tot de officiële Salon, omdat men ze te modern, niet klassiek genoeg vond. Men vond het werk van de impressionisten geen schone kunst. De tentoonstellingen van de 'Refusés' liepen parallel aan de officiële Parijse Salon.

Degas bleef echter wel een beetje een buitenbeentje. Hij zou nooit een volbloed impressionist worden zoals Monet en Renoir. Dit komt voornamelijk door zijn onderwerpkeuze. Waar Monet en Renoir voor vrolijke onderwerpen kozen, koos Degas voor het tonen van de zelfkant. In zijn portretten is Degas een meester in het uitbeelden van de psychologische gemoedstoestand van zijn figuren en een mooi voorbeeld hiervan is de hier getoonde 'De absintdrinkster'.

Aardig wat kunstenaars schijnen er hun meesterwerken aan te danken te hebben

Absint was een erg populair drankje in de 19e eeuw. Aardig wat kunstenaars en schrijvers - bijvoorbeeld: Van Gogh, Baudelaire en Hemmingway - schijnen er hun meesterwerken aan te danken te hebben. De kosten van absint waren laag en het alcoholpercentage was griezelig hoog.

Of Degas zelf ook een innemer was, weet ik niet. Ik geef er de voorkeur aan te denken dat hij zonder 'het groene gif' zo'n asymmetrisch schilderij durfde te maken. Want dat is wat voor mij dit werk bijzonder maakt. Als wij in dat café een foto van deze mensen zouden nemen, zouden we toch een beetje naar rechts bewegen, zodat de man niet met zijn neus tegen de rand aangedrukt zou zitten.

Het lijkt Degas vooral om de vrouw te gaan: haar eenzaamheid, haar roes, haar afwezigheid. Ze heeft met niemand contact, niet met de schilder, niet met ons en ook niet met de man naast haar. De man drinkt zwarte koffie en rookt een pijp, zijn aandacht wordt getrokken door iets of iemand buiten het schilderij.

Zo'n supervrouw kan op z'n tijd best een rustgevende borrel gebruiken

'De absintdrinkster', zo dichtbij en zo onbereikbaar.

Toch, met de vrouw achter de drinkster, Ellen André, hoeven we geen medelijden te hebben. Ze was een sterke en onafhankelijke vrouw. Geliefd en bewonderd werd ze, om haar schoonheid en eigenzinnigheid, haar levendigheid van lichaam en geest. Ze was een vrijdenkster die geen blad voor de mond nam. André is de belichaming van onverschrokkenheid en vastberadenheid. Zo'n supervrouw kan wellicht op z'n tijd een rustgevende borrel gebruiken.

--------------------

'De absintdrinkster'. (1876). Olie op doek, 92 x 68 cm, is te vinden in Musée d'Orsay, te Parijs.