Naar alle columns

X Rij

Door Agnes Frijlink

Op vrije avonden, waarop ik meestal te moe ben om nog iets echt nuttigs te doen, zoals een boek lezen bijvoorbeeld, kijk ik vaak documentaires op You Tube. Dat is toch wel een zegen van deze tijd hoor; niet meer afhankelijk van wat de televisiezenders te bieden hebben, maar heerlijk zelf op zoek naar iets dat je interessant vindt. Zo heb ik al vele documentaires achter de kiezen; uiteenlopend van ruimtevaart, universum, archeologie, wildernis, wielrennen, luchtvaart, zeppelins (Hindenburg), Dzjengis Khan, Eerste Wereldoorlog, Tweede Wereldoorlog, bergbeklimmen, diepzeeduiken, Titanic, onderzeeërs, etc. De ene documentaire is de andere niet, ze wisselen in kwaliteit en aanpak. Zelf zoek ik altijd naar langzame inhoudelijke (de jeugd zou zeggen 'saaie') docu's. De afgelopen week stuitte ik op documentaires over Death Row. Death Row? Daar word je niet bepaald vrolijk van, heb je geen ander onderwerp?

Nee.

Een van de documentaires wist mij zeer te raken, niet in die zin dat ik er emotioneel van werd, maar in die zin dat mijn denken op sporen werd gewezen die ik daarvoor nog niet had opgemerkt. En dat is altijd mooi, als dat gebeurt.

1939 - mise en scene - toneelgezelschap New York
1939 - mise en scene - toneelgezelschap New York

Hierboven: Doodstraf. Realistische nabootsing van de dood van een man op de elektrische stoel. Het slachtoffer wordt gespeeld door een acteur van een toneelgezelschap, dat dagelijkse uitvoeringen geeft op de Wereldtentoonstelling in New York in 1939.

In de Staten waarin de doodstraf nog uitgevoerd wordt in Amerika, brengen de ter dood veroordeelden vaak tien tot tientallen jaren door in de Death Row (ook wel X Row, zeg: X Rij). In al die jaren ontstaan er banden onderling (medegevangenen en personeel) en gewoontes, en zover als het mogelijk is, ontwikkelen de gevangenen zich. Het is maar goed dat ik daar niet werk, want ik zou ze zo allemaal vrijlaten. Zulke leuke mensen zijn het. De meeste geïnterviewde veroordeelden bezaten over een gezonde dosis zelfreflectie. Ze zijn veelal goed belezen, tja, ze hebben er tijd voor en ze hebben alle tijd om na te denken over wat ze gedaan hebben. En op een enkele uitzondering na vinden ze zelf dat ze de doodstraf verdienen.

Als ik die mannen zo zie en hoor, denk ik: Laat ze vrij.

Vind ik dat ook? Dat is die vraag die zich onvermijdelijk opdringt. Als ik die mannen zo zie en hoor, denk ik: Laat ze vrij. Als ik hoor wat ze gedaan hebben, denk ik: Nu onmiddellijk de injectie. Ik vind het zo moeilijk voorstelbaar steeds dat deze vriendelijke belezen mannen hebben gedaan wat ze hebben gedaan. Je ziet het niet aan ze af. Als je hen vraagt wat ze liever hebben, een levenslange gevangenisstraf of de injectie, dan kiezen ze allemaal voor het eerste. Dat lijkt mij ook het beste. De doodstraf is, mijns inziens, een fout middel van straffen in een humaan rechtssysteem, omdat het een onomkeerbare handeling is.

Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793 — onbekende Deense schilder

Hierboven: 18e eeuwse weergave van “De executie van Marie Antoinette”, door een onbekende Deense schilder.

In Europa konden we er ook wat van door de eeuwen heen. In Nederland is de doodstraf in 1870 afgeschaft, met uitzondering van het zogenaamde oorlogsrecht, in dat laatste geval werd de laatste executie in 1952 voltrokken. Sinds 1983 werden alle vormen van doodstraf afgeschaft. 1983.. dat is dus nog helemaal niet zo lang geleden. Toen was ik al tien, ik liep hier al rond.

En wie zet het recht als het na het voltrekken ervan achteraf toch niet verdiend bleek?

De geschiedenis kent heel wat beroemde executies, die van Marie Antoinette (1755 – 1793) bijvoorbeeld. De onfortuinlijke, fortuinlijke Oostenrijkse prinses die met een Franse prins moest trouwen die later koning werd (Lodewijk XVI). Wereldvreemd, geen benul van geld of van het echte leven, de dagen en jaren doorbrengend met genoeg vertier in een hele grote gouden kooi om tenslotte tijdens de Franse revolutie te eindigen op het schavot.

Voordat ze naar de guillotine geleid werd, had ze geruime tijd in het gevang gezeten. Haar man, Lodewijk XVI was een half jaar eerder al onthoofd. Marie Antoinette was kansloos, ze hoefde op geen genade te rekenen, de Fransen pruimden deze geldverslindende wereldvreemde en in hun ogen zedeloze Oostenrijkse niet meer. Na een zeer bedenkelijk proces werd ze op een mestkar naar haar beul gebracht.

Nee, zij had zeker niet de doodstraf verdiend. Dat blijft een punt hè. Wie verdienen de doodstraf en wie bepalen dat? Het volk? De rechter? Onze gemoedstoestand?

En wie zet het recht als het na het voltrekken ervan achteraf toch niet verdiend bleek?