Naar alle columns

Weg naar de Melkweg

Door Agnes Frijlink

Melkweg
Melkweg

In al die jaren dat ik mij als liefhebber met het heelal bezighoud, zag ik telkens iets groots over het hoofd. Of anders gezegd, ik keek niet boven mijn hoofd. Maar er is boven mijn hoofd ook zo verdraaid weinig te zien. Want al woon je aan de rand van de stad, je ontkomt toch niet aan de zogenaamde lichtvervuiling.
Op mijn mobiel heb ik een aardige app van NASA geïnstalleerd waarop ik regelmatig mooie foto's voorbij zie komen van de Melkweg. De Melkweg? Heb ik die ooit gezien? Ja, lang geleden, als kind, ik was een jaar of tien. Ik droeg nog kleine kleren en ik lag lang languit alleen in de wei. In de verte zag ik de lichten van onze boerderij. Verder was er niets, enkel duisternis. Maar duisternis is het juiste woord niet, want het firmament schitterde door die oneindige hoeveelheid vonkelende sterren. En ik zag die rare langgerekte wolkachtige baan door de hemel, waarvan ik later leerde dat dit de Melkweg was.

En daar lag ik, een kwartier lang op de motorkap met een grote glimlach.
Melkweg
Melkweg — Peter Paul Rubens

De Melkweg, wat zou ik die graag weer eens met eigen ogen zien.
Een paar weken geleden zag ik de kans schoon; het was een heldere nacht en nieuwe maan. Terugkomend van een bandrepetitie ergens in de lege polder stopte ik de auto op een landweggetje. Motor af, lichten uit. En daar lag ik, een kwartier lang op de motorkap met een grote glimlach. Ik zag de Melkweg!
Ik raad het u allen aan. Het is prachtig!

Hoe dachten de Grieken eigenlijk over de Melkweg? Nou, de Oude Grieken hadden een bijzondere verklaring voor deze melkwolkachtige baan door de hemel. Oppergod Zeus die getrouwd was met Hera legde het ook wel eens aan met andere vrouwen. Zo werd Heracles verwekt door een verhouding met een sterveling. Zeus’ vrouw Hera haatte het kind, maar toen zijn halfzus Athena Heracles bij Hera bracht, wist ze niet wie hij was en ze gaf hem uit medelijden de borst. Althans, dat was de bedoeling, maar Hera duwde dat kind van zich af zodra ze ontdekte wie dat jongetje was. En de melk werd gemorst. Zo ontstond dus de Melkweg.

De melk werd gemorst. Zo ontstond dus de Melkweg.
Sterrenstelsel NGC 7331 (schijnt erg op ons eigen Melkwegstelsel te lijken)
Sterrenstelsel NGC 7331 (schijnt erg op ons eigen Melkwegstelsel te lijken)

Er zijn een aantal schilderijen met dit thema te vinden. Ik heb gekozen voor het werk van Peter Paul Rubens (1577 – 1640). 'Vía Láctea' (Melkweg) is een fors schilderij (181 × 244 cm) en dateert uit 1636.
Zoals we gewend zijn van de werken van Rubens is er sprake van een dynamische compositie. Alles is in beweging, zelfs de zittende figuur (Zeus) is niet statisch, want de wagen waarop hij rust is in beweging, gezien de vliegende trekkende vogels. We zijn getuige van het moment dat Hera Heracles wegduwt en we zien dat de verspilde melk niet gewoon melk blijft maar dat er zich al sterren in vormen. Mooi gevonden! Trouwens, voor iemand die een hekel aan een kind heeft, kijkt Hera toch behoorlijk liefdevol naar de dreumes. Ach ja, Heracles kan het ook niet helpen.

Onder Zeus is een adelaar met de bliksems in z'n poten te zien. Die adelaar en bliksems horen bij Zeus, hij wordt daar vaker mee afgebeeld. Maar wellicht zijn die bliksems ook een voorbode van het 'gedonder' dat er nog te wachten staat met die jongen (en Hera). De twee vogels die de wagen trekken kan ik niet zo goed thuisbrengen. Het lijken fazanten, maar daar zou ik zelf geen kar door laten trekken. Zijn het pauwen dan, of vreemde ganzen? Wacht! Het zijn pauwen, want ik zie nu de pauwen (en dan wat duidelijker) ook op andere schilderijen met dit thema staan. Een van de pauwen is nieuwsgierig naar wat Hera doet, de ander wil gewoon doorvliegen. Maar waar vliegen ze heen?

De Melkweg. Je kan hem op steeds minder plekken zien in Nederland. Maar de waddeneilanden en de polder of de Veluwe bieden goede kansen. Doen!