Naar alle columns

Veel verliefd

Door Agnes Frijlink

De cycloop - Odilon Redon
De cycloop — Odilon Redon

Een oogje op iemand hebben, wie heeft dat niet eens meegemaakt? Het betekent dat je iemand erg leuk vindt en die je daarom wellicht meer dan normaal in het oog houdt. Je bent een beetje verliefd.

Wat we op dit schilderij van Odilon Redon (1840 - 1916) zien, is echter wel iets meer dan een oogje. Het is een reuzenoog. De cycloop van wie dit grote oog is, heet Polyfemos, zoon van de zeegod Poseidon. De dame op wie hij zijn oog heeft laten vallen is de zeenimf Galatea, dochter van de zeegod Nereus.

Polyfemos is niet een beetje verliefd, hij is wanhopig verliefd op Galatea.

Wanhopige liefde maakt zelden iets goeds wakker in mensen en bij cyclopen is dat niet anders. Polyfemos zijn verliefdheid drijft hem tot een ware passiemoord; hij verplettert zijn rivaal Akis met een groot rotsblok. Hij was overigens van nature al geen lieverdje, hij at een aantal trouwe kameraden van Odysseus op. Cyclopen zijn woeste, gevaarlijke wezens.

Vertederd en onschuldig, zijn hoofd iets geknikt, een kenmerk van bijzonder lieve aandacht

Toch, niets menselijks is een cycloop vreemd, de liefde kan een cyclopenhart ook week maken. Want zeg nu zelf, zo gevaarlijk ziet Polyfemos er hier niet uit. Vertederd en onschuldig, smachtend en verlangend, stil glimlachend, zijn hoofd iets geknikt, een kenmerk van bijzonder lieve aandacht. Zo kijkt hij naar zijn geliefde Galatea.

De cycloop in zijn verlangen naar de geliefde is vaker als onderwerp gebruikt in de kunst, maar dit schilderij is een opvallende benadering van het onderwerp. Niet eerder zagen we zo'n ontwapenend tafereel: een zachte cycloop, omringd door warme bloesemkleuren. Je zou de schilder er bijna van gaan verdenken meer van de cycloop te houden dan van de schone Galatea, want aan haar heeft hij welbeschouwd niet bijzonder veel aandacht besteed. Voor de ijzersterke compositie was dit ook niet nodig. Integendeel: zo is het perfect.

Dat Odilon Redon meer van de cycloop hield dan van de schone dame is niet zo'n vreemde gedachte. Hij hield van vreemde dingen, van vreemde wezens en mythologische gedaanten. Ook hield hij van bloemen. Hij was een zonderlinge man die als kind al prijzen won op school door zijn tekenvaardigheid. Een man die nooit echt zijn draai zou vinden in de wereld en zich liever terugtrok in zijn verbeelding dan onder de mensen te zijn.

Misschien was hij wel net als de cycloop: een vreemdeling met een week hart en een groot oog.

--------------------

'De cycloop' (1914 - olieverf op doek - 64 x 51 cm) is in bezit van het Kröller Müller Museum.