Naar alle columns

Vrouw met gesloten ogen

Door Agnes Frijlink

Waar is mijn geliefde 'Vrouw met gesloten ogen'? Bestaat ze nu nog of niet? Is ze verbrand in een open haard ergens in een vreemd land of ligt ze ergens in smerige doeken gewikkeld onderin een donkere kast?

Naakt - Lucian Freud
Naakt — Lucian Freud

Lucian Freud legde de laatste hand aan 'Vrouw met gesloten ogen' in 2002, hij was toen tachtig jaar. Een schilder gaat nooit met pensioen. Sterker nog, Freud bleef zich tot aan zijn dood in 2011 ontwikkelen en groeien in zijn werk. Er wordt wel eens beweerd dat een kunstenaar zijn/haar sterkste werken maakt tussen het dertigste en vijftigste levensjaar, maar 'Vrouw met gesloten ogen' maakt duidelijk dat deze 'regel' niet altijd opgaat.

De naam Freud kennen we vooral van de neuroloog en grondlegger van de psychoanalyse Sigmund Freud (1856 – 1939). Lucian Freud is een kleinzoon van Sigmund. Hoe en of Lucian Freud zich in zijn werk heeft laten beïnvloeden door zijn beroemde grootvader is mij niet bekend. Hij liet zich in ieder geval inspireren door het Expressionisme van George Grosz en Otto Dix.

Ze kijken langs ons heen, we krijgen nooit contact met ze

Het werk van Lucian Freud kenmerkt zich door de rauw-realistische weergave van veelal blote lichamen. Het naakte vlees is zo genadeloos in de olieverf gezet, dat iedere erotische connotatie klaarblijkelijk met de thinner vervlogen is. We kijken naar vergankelijke lichamen waarin vermoeide mensen huizen die met afwezige ogen hun wereld in staren. Ze kijken langs ons heen, we krijgen nooit contact met ze. Dat geldt ook voor 'Vrouw met gesloten ogen'.

Dat is logisch, hoor ik je denken, dat we geen contact met haar krijgen, want zij heeft haar ogen immers dicht. Ja, dat is waar, maar toch is hier iets vreemds aan de hand.

Vrouw met gesloten ogen - Lucian Freud
Vrouw met gesloten ogen — Lucian Freud

'Vrouw met gesloten ogen' is een intiem werk, dichterbij een geportretteerde van Freud zullen we niet komen. Komt dit juist doordat ze haar ogen gesloten heeft? Ik denk het wel. We kunnen haar gezicht bekijken, haar kin, haar mond, haar neus, haar oogleden, zonder dat we gestoord worden door haar blik. En steeds, ergens heerst er dat idee dat ze ieder moment haar ogen open kan doen en ons betrapt op ons vrijmoedige kijken.

Wat 'Vrouw met gesloten ogen' voor mij zo bijzonder maakt is dat het kijken naar haar zo verwarrend is. Is het een naar binnen gekeerd expressionisme, een intens gevoel dat beleefd wordt in stilte? Beheerst, berustend? Het schilderij maakt zoveel in mij wakker. Maar wat?

Een schilderij beleven met de ogen gesloten. Nooit geweten dat dit kon.

Zij is niet blij of verdrietig. Zij laat zich niet afleiden door de waanzin van de dag. Ze heeft het allemaal al wel eens gezien, ze hoeft niet te kijken om te weten. Wellicht werkt het wel zo, dat de enige manier om met haar in contact te komen en de verwarring op te heffen, is, door zelf de ogen ook te sluiten.

Een schilderij beleven met de ogen gesloten. Nooit geweten dat dit kon.

--------------------

(Het werk 'Vrouw met gesloten ogen' van Lucian Freud is een van de zeven kunstwerken die in oktober 2012 uit de Kunsthal in Rotterdam zijn gestolen. Geen van de werken is nog teruggevonden. Onduidelijk is ook of ze nog bestaan of dat ze vernietigd zijn.)