Naar alle columns

Toppunt

Door Agnes Frijlink

Bergbeklimmen; het toppunt van romantiek. De kleine nietige kortdurende jij tegen de enorme berg die daar al miljoenen jaren onverzettelijk ligt. Wat drijft iemand toch tot al die ontberingen om boven te komen? Wat is er te halen? Niets. Wat ga je doen als je aan de top bent? Niets, nou ja een foto maken waarschijnlijk om vervolgens zo snel mogelijk aan de gevaarlijke afdaling te beginnen; de omgekeerde klim.

Die top is niet voor mensen gemaakt.

De top der toppen is natuurlijk de top van de Mount Everest. De grootste en hoogste berg van de wereld. Zo'n 5000 mensen bereikten tot nu de top, zo'n 250 lieten bij de beklimming het leven. Verreweg de meeste doden vallen in de z.g. deathzone; dit is de zone tussen het vierde kamp op ongeveer 8 km hoogte en de top. Die top is niet voor mensen gemaakt, het is er ijskoud en de lucht is er ijl. Het zuurstofgehalte is er een derde van wat we hebben op zeeniveau.

Mount Everest
Mount Everest

Iedereen die begint aan de klim is zich bewust van de kans dat je niet terug zal keren. De kans daar te sterven is niet gering. En in 9 van de 10 gevallen blijven de lichamen van de mensen die daar bezwijken achter; andere klimmers kunnen ze niet meenemen en een helikopter kan in die zone niet komen. Als je daar sterft, word je een met de berg; alsof twee zielen samensmelten. Romantiek.

De berg is onneembaar, maar ik zet koers naar de top.

Ja, romantiek. In de 18e en 19e eeuw ontstaat de romantiek als reactie op de verlichting waarin de rede en het verstand en de vooruitgang centraal stonden. De romanticus wil terug naar het gevoel en de ervaring en wendt zich daarbij tot de natuur. De natuur die in de verlichting bestreden en beheerst moest worden, wordt in de romantiek omarmd. De romanticus gelooft niet erg in vooruitgang, want wat is vooruitgang?

Wandelaar boven de nevelen Casper David Friedrich
Wandelaar boven de nevelen — Casper David Friedrich

Het leven wordt niet beter, maar ik kan er naar verlangen tegen beter weten in. Ik voel dus ik ben. En hoewel ik er niet toe doe, draait mijn leven helemaal om mij. De berg is onneembaar, maar ik zet koers naar de top.

Casper David Friedrich (1774 - 1840), een Duitse schilder uit de romantiek, staat bekend om de bezieling die hij in de natuur wist te leggen. Het landschap, of het nu kruiend ijs of bergen betreft, wordt bijna een personage an sich. De echte personen, als ze al in een schilderij voorkomen, zien we altijd op de rug. Het meest bekende voorbeeld is natuurlijk het werk 'Wandelaar boven de nevelen' (1818). Na een stugge fikse klim staat een man daar hoog en eenzaam op een top in een landschap dat vol schoonheid is en tegelijkertijd zo grillig en dodelijk. We zien en ervaren met de man mee. Het gaat niet om hem, maar om wat de natuur hem (qua ervaring) te vertellen heeft.

Om de macht van de natuur duidelijk te maken is er niet perse een mens nodig om de verhoudingen te illustreren. Met 'Der Watzmann' (1924) weet Friedrich de grootsheid van een berg raak weer te geven. Het bergmassief ligt in het zuidoosten van Opper-Beieren in Duitsland en is 2713 meter hoog. Adembenemend schoon, letterlijk en figuurlijk. De top oefent een mysterieuze aantrekkingskracht op ons uit, maar wie er geweest is weet: daar wil je niet (te lang) zijn.

Der Watzmann Casper David Friedrich
Der Watzmann — Casper David Friedrich

Toegegeven, Der Watzmann is geen Mount Everest (8.848 meter hoog). Er bezwijken op Der Watzmann dan ook een stuk minder klimmers. Maar persoonlijk lijkt mij een klim van 2713 meter dan romantisch genoeg.