Naar alle columns

Splijtzwam

Door Agnes Frijlink

Gustave Dore - Mohammed
Gustave Dore - Mohammed

Toen holbewoners hun jachttaferelen illustreerden op de wanden van de grotten, deden ze dit niet omdat ze het zo leuk vonden om te tekenen. Het verbeelden van de jacht had een functie. Ze bezwoeren met de tekeningen de angst voor de wilde dieren en/of ze hoopten hiermee op magische wijze ervoor te zorgen dat de dieren zich bleven voortplanten. Een tekening is slechts zelden enkel decoratie. Een tekening is een vorm van communicatie en communicatie is een manier om van elkaar te leren en jezelf te ontwikkelen.

Hoewel de filmindustrie een belangrijke plek inneemt als het gaat om het bezweren van onze angsten (denk aan apocalyptische Hollywoodkrakers als: 2012, The Day After Tomorrow, Armageddon, Independence Day), spelen tekeningen en cartoons hierin ook nog altijd een belangrijke rol. Door wat ons angst aanjaagt een vorm te geven, krijgen we er grip op. De verbeelding helpt ons iets ontastbaars te concretiseren in beeld en woord; communicatie.

Zijn er onderwerpen waar we het niet over mogen hebben? Zijn er films, tekeningen, gedichten, schilderijen, toneelvoorstellingen, cartoons die niet gemaakt mogen worden? Nee! Ik pleit voor het recht op verbeelding. Natuurlijk, de lijn tussen de vrijheid van verbeelden en moedwillige spot is een wiebelige, maar ook in de gevallen van spot geldt: het is een vorm van en een uitnodiging tot communicatie. Toen de fundamentalist - uit woede om de Mohammedcartoons - de redactie van Charlie Hebdo de kogels door hun lijven joeg, maakt hij duidelijk dat hij niet openstaat voor communicatie en ontwikkeling. Mohammed mag niet afgebeeld.

Hij is van kin tot kruis opengereten en zijn ingewanden vallen eruit.

Zijn er dan nooit eerder in de geschiedenis tekeningen van Mohammed gemaakt? Jazeker wel. En in de beroemdste tekeningen komt hij er niet heel goed vanaf. Dit zijn werken die gemaakt zijn als illustratie bij of geïnspireerd op een passage uit de 'De goddelijke komedie' (1360) van Dante Alighieri (1265 - 1321). In 'De goddelijke komedie' beschrijft Dante zijn reis door de hel, het vagevuur en de hemel; zijn manier om de angst en het ontastbare vorm te geven en te ordenen. In de hel ziet Dante in de achtste cirkel Mohammed staan. Mohammed is van kin tot kruis opengereten en zijn ingewanden vallen eruit. Dit is zijn straf voor de verdeeldheid die hij gezaaid heeft.

Salvadore Dali - Mohammed
Mohammed — Salvadore Dali

In de tijd dat Dante zijn epos schreef werd de Islam niet zoals nu als een zelfstandige eigen godsdienst gezien, maar als een aftreksel van het Christendom. Mohammed is eigenlijk een afvallige kardinaal. Een splijtzwam. Dit is niet zo heel vreemd om te denken, gezien het aantal profeten en personages die de Koran overnam van de bijbel.

In het kader van bezweren en communiceren plaats ik hier een aantal afbeeldingen geïnspireerd op de passage uit Dante's 'Hel'. Hiernaast zie je het werk van Gustave Dore (1832 - 1883). Hij is een van de grootste illustrators die de geschiedenis heeft voortgebracht. Hieronder zie je het werk van Salvador Dali (1904 - 1989) en William Blake (1757 - 1827) die elk op geheel eigen wijze de passage met Mohammed hebben verbeeld.

William Blake - Mohammed
Mohammed — William Blake