Naar alle columns

Raadsel rijkdom

Door Agnes Frijlink

Onbekend maakt onbemind, zegt men, maar ik ben dol op onbekend. Onbekend betekent niet persé minder goed. Integendeel. Ik heb veel moois gehoord en gezien van onbekende artiesten en kunstenaars. En onbekende strandjes, waar je een uurtje voor struinen moet, zijn lekker rustig en veel mooier.

Zo ben ik ook dol op de ruïnes van Phaistos. Phaistos dateert uit de Minoïsche tijd. Dit was een beschaving uit het Oude Griekenland die zich tussen ongeveer 3500 en 1375 v.Chr. vanuit Kreta over het hele oostelijke Middellandse Zeebekken uitbreidde en die ook floreerde. Onbekend is Phaistos niet echt, wel is deze Griekse opgraving veel minder bekend dan de opgraving van Knossos.

Alle dingen die je je zou kunnen of willen afvragen al wandelend tussen de ruïnes worden voor je ingevuld.

Knossos, dat vlakbij Heraklion ligt, groter is dan Phaistos en deels is gerestaureerd, is vele malen populairder dan Phaistos. In het hoogseizoen krijgt de opgraving busladingen met toeristen per dag te verwerken. Eenmaal binnen te Knossos loop je in een rij (omdat het zo druk is) een vaste route. Alle dingen die je je zou kunnen of willen afvragen al wandelend tussen de ruïnes worden voor je ingevuld met illustraties en teksten. Hoe anders is dat te Phaistos.

Wandelend door Phaistos kan je gaan, staan en zitten waar je wilt. Het is er rustig en het uitzicht is, omdat Phaistos op een heuvel ligt, prachtig. Richting het zuiden kijk je op de Middenlandse Zee en in de richting van het binnenland zie je contouren van de Psiloritis (de berg Ida, waar Zeus is opgegroeid).

Phaistos (achtergond Psiloritis)
Phaistos (achtergond Psiloritis)

Ik fantaseerde de muren van Phaistos omhoog, ik liep door de gangen naar de voorraadkamers. Kookte een maaltje, haalde water bij de bron en groette op het plein mijn oude Griekse vrienden. In de grote zaal van het paleis zag ik de schijf van Phaistos, niets bijzonders, we wisten allemaal wat er op geschreven stond. Ik voelde een binnenpret opkomen toen ik mij bedacht dat vele geleerden zo'n 4000 jaar later zich het hoofd zouden breken over deze mooie schijf omdat zij er maar niet in slagen de tekens te ontcijferen.

Phaistos opgraving
Phaistos opgraving

De mysterieuze schijf van Phaistos werd in 1908 gevonden en deze is nu te bewonderen in het Nationaal Museum van Heraklion. De schijf heeft een diameter van ongeveer 16 centimeter, is ongeveer 16-19 millimeter dik en wordt aan de hand van de archeologische context gedateerd op ongeveer 1700 tot 1600 v.Chr. Het tablet is van aardewerk, waarop aan beide zijden in een spiraalvorm met stempeltjes pictogrammen zijn ingedrukt die mogelijk een alfabet vormen.

Rijker dan de fantasie en de verbeelding kan geen enkele duiding zijn.
Schijf van Phaistos
Schijf van Phaistos

Maar wat staat er nou? Zolang wat er op de schijf staat niet is ontcijferd, is het zelfs niet eens helemaal zeker dat het om een tekst in een natuurlijke taal gaat. Een zekere Peter Aleff heeft een boek laten verschijnen waarin hij beweert dat het gaat om een bord voor een spel verwant aan het - uit de Bronstijd bekende - Senet . En dat is een voorloper van het ons bekende ganzenbord.

Ganzenbord? Nee, al fantaserend heb ik dat geloof ik niet in het paleis met de schijf gespeeld. Wat de schijf ons wel te vertellen heeft, dat weten we dus nog steeds niet. Maar waarom zouden we alle raadsels moeten ontzenuwen? Rijker dan de fantasie en de verbeelding kan geen enkele duiding zijn.