Naar alle columns

Mooiste van de goden

Door Agnes Frijlink

Horus
Horus

Of het nu dag is of nacht, niets blijft onopgemerkt, alles wordt gezien. Want de maan is zijn linker- en de zon zijn rechter oog. Horus, de Egyptische god met de valkenkop. Hij is de god van het koningschap, de tegenstander van het kwaad en de god van de levenden.

Toen ik acht jaar geleden in Egypte de tempels bezocht, was het natuurlijk te verwachten dat ik als vogelliefhebber, uit de tientallen Egyptische goden, Horus als mijn favoriet koos. Dat zat hem niet zozeer in het verhaal en/of de betekenis van Horus, maar vooral in zijn verschijningsvormen. Hij is de mooiste god. Wie wel eens de koningsgraven en de tempels van het Egypte van welleer heeft bezocht, zal het met mij eens zijn dat de oude Egyptenaren fantastische vormgevers en kunstenaars waren.

Maar om het verhaal kunnen we natuurlijk niet heen. Want, Horus is niet zomaar een god. Hij is de zoon van niemand minder dan Isis, de moedergodin en de godin van vruchtbaarheid (akkerbouw, Nijldelta). Over de vader van Horus is wat onduidelijkheid.

Seth hakte Osiris in 14 stukken en verspreidde die over heel het land.

Isis was getrouwd met Osiris. Osiris werd geboren uit Geb (god van de aarde) en Noet (de hemelgodin). Als koning van Egypte was hij rechtvaardig en stelde hij wetten voor zijn volk op. Hij werd vermoord door zijn jaloerse broer Seth. Seth hakte Osiris in 14 stukken en verspreidde die over heel het land. Isis speurt alle delen van haar echtgenoot op om hem weer in elkaar te zetten, maar zijn penis kan ze niet terugvinden.

De vraag is nu of Horus voordat Seth toeslaat verwekt is (versie A) of dat Isis zichzelf nadien bevrucht heeft (versie B). De meest gangbare versie is B. En deze versie schijnt volgens enkele geschiedkundigen ten oorsprong te liggen aan de maagdelijke geboorte van Jezus.

Isis en Horus -Maria en Jezus
Isis en Horus -Maria en Jezus
Horus en Hathor
Horus en Hathor

Als Horus volwassen is, wreekt hij Osiris, die na zijn wederopstanding de god van de doden is en over het uitdelen van onsterfelijkheid gaat. Horus verslaat Seth en neemt plaats op de troon. Hij trouwt met Hathor, een zeer belangrijke godin; want moeder van alle moeders en godin van het ontstaan. Eenvoudig is haar duiding echter niet. Hathor werd in haar oudste vorm afgebeeld in de vorm van een koe, later soms ook met een leeuwenkop (ze is niet alleen maar aardig). Soms had zij twee gezichten: een dat vooruit keek en het andere dat terugkeek. In latere tijd kreeg Hathor hoe langer hoe meer attributen van de troongodin Isis en werd met haar vereenzelvigd. Isis-Hathor. Dat wordt wel ingewikkeld. De latere Hathor is dus zowel de moeder als de vrouw van Horus. Horus krijgt met Hathor vier zonen: Amset, Doeamoetef, Hapy, Kebehsenoef.

De latere Hathor is dus zowel de moeder als de vrouw van Horus.

Horus wordt soms als valk afgebeeld, maar meestal als een man met een valkenkop. De vormgeving van de Epytenaren is strak en grafisch en altjd zeer treffend. Er zijn natuurlijk afspraken gemaakt over hoe en met welke eigenschappen en attributen een god neergezet werd. In welk graf je ook komt en door welke oude tempel je ook wandelt, Horus herken je altijd. In het Middenrijk (v.a. 2040 v. Chr) en de Late Periode (v.a. 1075 v. Chr) draagt de valk Horus de dubbele kroon van Opper- en Neder-Egypte. Ook in zijn menselijke gedaante draagt Horus de dubbele kroon. Deze kroon staat symbool voor het koningschap over het hele land.

Horus (dubbele kroon)
Horus (dubbele kroon)

Velen zullen bekend zijn met het 'Oog van Horus'. Het is een veel gebruikt symbool dat gekaapt is voor allerlei doeleinden. Horus heeft er natuurlijk twee, want als gezegd: de maan was zijn linker oog en de zon zijn rechter. De maan is overigens zijn beschadigde oog. Het werd verwond in zijn strijd met Seth. Vandaar dat dit oog eens in de maand even dicht gaat. Maar het ziet nog steeds scherp.

Bestaan de oude goden nog? Leeft Horus nog onder ons, of liever gezegd: boven ons? Ik geloof het graag. Alle hulp van boven tegen het kwaad kunnen we gebruiken. Dat de zon en de maan altijd weer trouw aan de hemel staan, is zo bekeken toch wel een troostrijke gedachte.

Oog van Horus
Oog van Horus