Naar alle columns

Nog niet bedacht

Door Agnes Frijlink

Iets bedenken, iets voor je zien en creëren wat nog niet eerder is bedacht, gezien en gemaakt. Hoe mooi is dat? En is dit heden ten dage nog mogelijk? We worden zo overspoeld door beelden dat er nauwelijks nog ruimte over lijkt voor verbeelding. Voor verbeelden, is lege tijd en ruimte nodig.

Niet iedere kunstenaar streeft zo'n authentieke verbeelding na; nu niet en vroeger ook niet. Om een goed kunstwerk te maken is het ook geen noodzakelijke voorwaarde. Veel kunstenaars inspireren elkaar en geven een andere en eigen draai aan bestaande concepten. En doorgaans zijn kunstenaars, zoals ieder ander mens, kinderen van hun tijd.

Braccelli lijkt per ongeluk in de 17e eeuw beland.

Maar zou je het werk van iemand die iets totaal anders en nieuws maakt, iets wat je nog nooit hebt gezien en wat je niet kan 'framen', herkennen als het werk van iemand die zijn tijd ver vooruit is? Zou je het zien als kunst, als authentiek en als futuristisch?

De Italiaanse tekenaar en etser Giovanni Battista Braccelli (1584 - 1609) lijkt per ongeluk, door een foutje in de agenda van de programmamakers van het universum, in de 17e eeuw beland. Wie zijn tekeningen en etsen ziet, zal niet gauw denken dat men hier te maken heeft met werk uit de 17e eeuw. Braccelli creëerde mensfiguren die bestonden uit houten kistjes, gereedschappen, wapens, kokers, enzovoort. Soms waren ze half organisch; half mens, half ding. Soms bestonden de mensfiguren deels uit planten. Ze worden automatische mensen of androiden genoemd.

Giovani Battista Braccelli
Giovani Battista BraccelliGiovani Battista Braccelli

Is dit nu futuristsich werk?, vroeg ik mij af. Had Braccelli een vooruitziende blik en zag hij de robots voor zich die hun intrede zouden doen in de 20e eeuw? Wie zal het zeggen.

De 17e eeuw was een eeuw waarin de natuurwetenschappen terrein winnen en waarin zodoende het wereldbeeld drastisch veranderde. Zo zal de aarde rond blijken en de zon draait voortaan niet meer om ons heen maar wij, met alle andere planeten, om haar. In plaats van onderhevig te zijn aan de door religie opgelegde wetten en lotsbepalingen, leren de geleerden de schepping te doorgronden. Er komt meer ruimte om buiten kaders te denken.

Zijn ontwerpen zijn nutteloos, ze dienen geen doel.

Op zich zijn voorstrevende ideeën en ontwerpen niet nieuw. Honderd jaar voor Giovano Battista Braccelli ontwerpt Leonardo da Vinci zijn luchtschepen en onderzeeboten. Een tijdgenoot van Braccelli (Cornelis Jacobsz. Drebbel) ontwerpt ook wat voertuigen en machines. Het verschil tussen deze twee en Braccelli is dat er bij Braccelli geen sprake is van nut. Zijn ontwerpen zijn nutteloos, ze dienen geen doel. Hoewel. Ze drukken iets uit: vrolijkheid, boosheid, ongeluk en geluk. Niets menselijks is deze automaten vreemd.

Er is weinig bekend over Giovano Battista Braccelli en hij stierf vrij jong (hij werd maar 25 jaar). Gelukkig werden 15 jaren na zijn dood zijn etsen van de androiden gebundeld in het boek 'Bizzarie di Varie Figure' (dit boek is nu digitaal beschikbaar en hier te vinden.)

Wat zijn tijdgenoten van zijn werk vonden, daar kan ik niets over vinden, helaas. Wie meer weet over deze kunstenaar, zijn leven en werk, nodig ik uit om mij aan te vullen en waar nodig te verbeteren.

En of het mogelijk is om beelden te vangen uit de toekomst om te maken wat nog niet gezien is? Ik denk het wel. Laat ik het eens proberen.