Naar alle columns

Lieve Lotje

Door Agnes Frijlink

Er zit een knoop in mijn maag en er wellen tranen in mijn ogen als ik niet op tijd aan iets anders denk dan aan haar. Lotje. Lieve Lotje. Wij noemden haar vaak Oortje, omdat we zo dol waren op haar oortjes.

Lotje, de wonderlijke kat van de buren. Omdat haar baasjes met vakantie zijn deze weken, heb/had ik de zorg over haar . Dat verbaasde sommige mensen, want Agnes en katten? Ze hebben een punt. Ik ben immers een vogelmens. Het zit zo: ik ben geen kattenmens, maar wel een Lotje-mens. Lotje, ik ken haar al 17 jaar. We zijn hier in hetzelfde jaar komen wonen; zij als ronddollende kitten die zich verstopte op onze zolder, ik als pas afgestudeerd kunstenaar, proberend en plek te vinden in de serieuze grotemensenwereld.

Ik ben geen kattenmens, maar wel een Lotje-mens.
Het zieke kind
Het zieke kind — Gabriel Metsu

Onze tuin was haar tuin. Dat zag vooral zij zo, want zij was een kat. We besloten tot een compromis: Als zij de overige buurtkatten op afstand hield, mocht zij gebruik maken van ons vele groen, de muizen en het lekkere vijverwater.

Katten worden al eeuwen als huisdier gehouden. Daar zijn vele bewijzen van overgeleverd. Het meest bekende voorbeeld zijn de kattenmummies uit het oude Egypte. Hoewel het schijnt dat katten die werden gemummificeerd, doorgaans niet de katten zijn die als huisdier werden gehouden; zoals je de gewone arbeider uit het oude Egypte ook niet aantreft in een sarcofaag. De mummiekatten, zijn speciale katten, die in hun leven al een godenstatus/leven hadden.

Vrouw aan de maaltijd- Het ontbijt van de kat
Vrouw aan de maaltijd- Het ontbijt van de kat — Gabriel Metsu

Op zoek naar de kat als huisdier in de Nederlandse schilderkunst, kwam ik bij een alleraardigst werkje terecht uit de 17e eeuw van Gabriël Metsu. 'Vrouw aan de maaltijd.', oftewel: 'Het ontbijt van de kat.' Metsu kende ik eigenlijk alleen van zijn (volgens mij) meest beroemde werk 'Het zieke kind' (1665). Niet dat ik zijn naam dan zo paraat heb hoor; het gaat dan zo: 'Oo dat werkje, zieke kindje, jaja, Metsu, ja dat heb ik eerder gezien, mooi!' Metsu werd geboren te Leiden in 1629 en hij stierf te Amsterdam in 1667. Hij was een Nederlandse kunstschilder uit de Gouden Eeuw. Hij schilderde veel genrestukken, waarvan sommige ook als portretten kunnen worden gezien. Als ik zo blader door de werken van Gabriël Metsu, vraag ik mij af waarom alle aandacht altijd gaat naar Johannes Vermeer. De kwaliteit en de zeggenskracht van de werken van Metsu doet niets onder aan die van Vermeer. Daarom hier nu Metsu!

'Vrouw aan de maaltijd', of eigenlijk 'Het ontbijt van de kat' maakte Metsu in 1667. Het is een klein werkje, iets groter dan een A4: 33,5 cm X 27 cm. We zien een jonge vrouw zittend met een schaaltje met visjes en een stukje brood. De visjes zijn kennelijk voor de kat, die rechtop staat met haar voorpootjes tegen de onderbenen van de vrouw. Klaar voor het aangereikte visje. Naast de vrouw ligt een dode kip die nog geplukt moet worden.

Van wie heeft ze die bloemen eigenlijk gekregen?

'Vrouw aan de maaltijd' betekent kennelijk niet dat de vrouw aan het eten is, maar dat ze de maaltijd aan het bereiden is. Althans, dat was de bedoeling, maar zoals de titel van het werk al aangeeft, in plaats van de maaltijd te bereiden, geeft ze de kat te eten. Het ziet er niet naar uit dat ze voorlopig iets anders dan dat aan haar hoofd heeft, dus hopelijk heeft de rest van het gezin geen haast of honger. Van wie heeft ze die bloemen eigenlijk gekregen? Een is geknakt, afgebroken zelfs, die ligt naast de vaas. Ook daar heeft ze geen oog voor.

Wie plukt de kip?
Ik niet.
En gelijk heeft ze!

Lotje achter ons beslagen keukenraam
Lotje achter ons beslagen keukenraam

Ach ja,... wie kan het onweerstaanbare miauwen van een kat weerstaan. Ik niet, niet dat van Lotje. Haar mauwen van de laatste dagen ging echter door merg en been. Het hartverscheurende mauwen van afscheid. Het leven verliet haar iedere dag een beetje meer. Ik begreep voorheen dat hele grote verdriet niet dat mensen hebben na het verlies van hun huisdier. Dat ze in tranen raken en ontroostbaar zijn wanneer hun kat sterft, dat ging mij helemaal boven de pet. Lichtelijk overdreven vond ik dat. En nu zit ik hier, in tranen om een kat.

Lotje ontsliep gisteren aan mijn zijde aan de gevolgen van ouderdomskwalen.