Naar alle columns

Horror Vacui

Door Agnes Frijlink

The fall of Babylon (1555)
The fall of Babylon (1555) — Jean Duvet

Nog een leeg blad, nog een leeg doek en nog een leeg jaar. Als ik het allemaal onbeschreven, onbeschilderd en oningevuld laat, kan er niets mislukken; dan blijven de dromen die ik had over wat er zou kunnen staan, bestaan. Het beste verhaal is namelijk dat verhaal dat ik nog moet schrijven, het beste schilderij is dat schilderij dat ik nog niet heb gemaakt en het beste jaar is dat jaar dat nog komen moet. Voel ik dit zo omdat ik van de leegte houd of verkies ik de leegte boven de kans dat iets mislukt? Ik denk even hardop, want ik spreek mezelf ergens tegen geloof ik.

Als schilder werk ik namelijk het liefst over andere (eigen) doeken heen. Als ik geen oud afgekeurd werk heb waar bij dit kan, klieder ik met de ogen dicht met acrylverf zomaar wat over een doek om er vervolgens later op te schilderen. Niets is vervelender dan te beginnen met wit dood doek.
Nu dacht ik altijd dat deze laatst genoemde eigenaardigheid te maken had met het zogenaamde Horror Vacui (angst voor leegte), en ik was eigenlijk voornemens om daar de column aan te wijden. maar het zijn twee verschillende zaken. Voorkeur voor leegte (angst voor invullen) en Horror Vacui. Ach, die column, die kan nog steeds.

Voel ik dit zo omdat ik van de leegte houd of verkies ik de leegte boven de kans dat iets mislukt?
Beneath my appearance (1994)
Beneath my appearance (1994) — Agnes Frijlink

Horror Vacui werd in de natuurkunde van de oudheid gebruikt als term voor het verschijnsel dat de natuur leegte vermijdt. Je graaft een gat en het loopt vol met water en een vacuüm gezogen fles vult zich zodra dat kan meteen weer vol met lucht. In de filosofie staat Horror Vacui voor de mens die niet met onzekerheid en twijfel kan leven; dit als verklaring waarom de mens altijd naar zekerheden en antwoorden zoekt. In de beeldende kunst wordt onder Horror Vacui verstaan: de neiging van de kunstenaar om ieder leeg plekje op te vullen en geen wit onbenut te laten. Zoals hierboven te zien in het werk van de Jean Duvet (1485 – 1562). Hij was de eerste belangrijke Franse graficus. Hij produceerde ongeveer drieënzeventig bekende platen, met zeer drukke composities. Aha, dat is dus wat anders dan de angst voor het lege doek.

Die definitie van Horror Vacui met betrekking op de beeldende kunst herken ik trouwens wel. Zelf had ik namelijk toen ik rond de twintig was zo'n fase dat ik het hele blad vullen moest. Daarbij ging ik heel associatief te werk. Ik noem het de psychedelische werken. Om een onbekende reden hield ik er mee op. Waarom? Geen idee. Ik kijk er liever niet naar, te druk en te raar. Ik ken overigens wel collegas die nog werken volgens het Horror Vacui.

Droomlogica, een pagina vol creaturen die het daglicht anders nooit halen.
Giger
Giger

Een bekende kunstenaar die ook 'leed' aan dit Horror Vacui is de Zwitserse grafische artiest Hansruedi Giger (1940 – 2014). Giger verwierf vooral roem door zijn ontwerpen voor de monsters voor de film 'Alien'. Als oud heavy metal liefhebber kende ik zijn werk vooral van de platenhoezen van weleer (jaren tachtig) die hij ontwierp voor de band Celtic Frost. Het is niet echt vrolijk werk. Het is duister demonisch werk. Maar dat geldt overigens voor veel werk dat we kunnen scharen onder Horror Vacui. Een oorzaak zou kunnen zijn dat een kunstenaar veelal associatief te werk gaat waardoor een soort absurdistisch werk ontstaat. Droomlogica, een pagina vol creaturen die het daglicht anders nooit halen.

H.R. Giger
H.R. Giger

Ach wat een drukte. Laten we het nog even een beetje leeg houden, ook wat het jaar 2017 betreft. Laten we niet al gaan invullen, krabbelen en kwasten daar waar het nog niet nodig is. Even op onze handen gaan zitten, zoals dat heet. De leegte vult zich vanzelf, zoals die vacuüm gezogen fles. En zoals dit lege word-document, dat zich vulde met een column die noch zou kunnen mislukken noch lukken als het niet geschreven werd.

Ik wens jullie een goed 2017 met (nog) veel lege plaatsen om in te vullen.