Naar alle columns

Het donkere donkere bos

Door Agnes Frijlink

Deze weken verblijven we in een bos, in een mooi huis in een bos. Er zijn geen lantarenpalen in het bos en de wegen die naar dit huis leiden zijn van zand. Het is niet zo dat we totaal eenzaam en onvindbaar zijn; her en der treft men nog andere huizen, maar zeer rustig is het hier zeker. Bos, bomen, bos, bomen.

Als ik hier verblijf, houdt steeds dezelfde kwestie mij bezig, namelijk: waarom is het in de nacht zo'n totaal andere wereld hier? Zodra de duisternis een feit is en er geen enkel licht meer is, werkt de duisternis als een muur. Het grote zwart dat mij omringt als ik in de nacht naar buiten loop; ik krijg er de kriebels van, het werkt op mijn zenuwen. Ik heb het gevoel alsof er van alles om mij heen gebeurt, vreemde ogen en aanwezigheden mij bespieden, maar ik zie hen niet. De omgeving die ik mij overdag toe-eigen, is zodra de zon ondergaat niet meer van mij.

Ik heb het gevoel alsof er van alles om mij heen gebeurt, vreemde ogen en aanwezigheden mij bespieden, maar ik zie hen niet.

In de stad speelt dit niet, door alle kunstverlichting, alle activiteiten en onze 24-uurs economie is de wereld altijd van ons. Er is geen groot verschil meer tussen dag en nacht. En dat is eigenlijk best jammer.

Nu stuitte ik, over bossen gesproken en niet geheel toevallig, op een afbeelding van William Blake (1757 – 1827). Het heet: 'Het woud van de zelfmoordenaars'. De afbeelding verwijst naar een scene uit Dante's Inferno, waarin Dante en Vergilius het woud van zelfmoordenaars ontdekken. Dat klinkt wat luguber, en dat is het natuurlijk ook. De bomen in dat woud zijn geen bomen maar mensen die in bomen veranderd zijn en die mensen zijn mensen die zelfmoord hebben gepleegd. Er is dus een speciale afdeling in de hel voor zelfmoordenaars; ze vormen een woud, een bos, hun lichamen zijn nu bomen, ze hebben geen identiteit meer.

William Blake - Woud van de zelfmoordenaars
Woud van de zelfmoordenaars — William Blake

Geen hel zonder extra lijden, want alleen in een boom veranderd zijn is niet genoeg. Dante bedacht er Harpijen bij. Harpijen zijn mythologische vogels met vrouwenhoofden, en deze vogels voeden zich met deze bomen. Blake gaf deze vogels met vrouwenhoofden snavels in plaats van neuzen zodat ze kunnen pikken.

Waar Blakes aquarel nog iets luchtigs heeft, is het werk van Doré ronduit creepy.

Misschien is het wel interessant om te dit werk van Blake eens te leggen naast het werk van Gustave Doré (1832 – 1883), ter vergelijking. Blake maakte een aquarel en Doré een ets, dus het werk van Doré is sowieso wat meer gedetailleerd, maar los daarvan is de versie van Doré ook meer duister. Enger eigenlijk. Waar Blakes aquarel nog iets luchtigs heeft, is het werk van Doré ronduit creepy. Op zich is dit opvallend te noemen want juist William Blake staat bekend om zijn duistere tekeningen waarin hij de schemerwereld tot leven wekt. Maar goed, het zal aan de gekozen techniek liggen.

Gustave Doré - Woud van de zelfmoordenaars
Woud van de zelfmoordenaars — Gustave Doré

William Blake was een zeer interessante kunstenaar, een man die volkomen zijn eigen weg ging, zijn eigen beeldtaal ontwikkelde en niet zijn oren liet hangen naar waar hij nu het meeste geld mee kon verdienen. Een man met een sterk zesde zintuig; hij ervoer en zag meer dan er zichtbaar is met het blote oog. Briljant of gek, wie zal het zeggen; ik zeg er niets over. Bekijk zijn werken maar, en oordeel dan zelf.

Intussen stel ik mijzelf gerust dat ik niet omringd ben door een woud van zelfmoordenaars, hoewel deze blijmoedige gedachte mij niet meteen vannacht het duistere bos in doet rennen. Wellicht werkt het zoals Yoda zegt tegen Luke in Star Wars. Wanneer Luke op het punt staat een duistere grot in te gaan vraagt hij zijn meester Yoda wat hij daar aan zal treffen. 'Only what you take with you' is het antwoord van de meester. Zou het? Aarzel ik het duister in te lopen om wat ik zelf meeneem?

Ik plan nog wat nachtelijke excursies!