Naar alle columns

Hallo Halley

Door Agnes Frijlink

Toen ik eergisteren een documentaire bekeek over kometen, kwam er een afbeelding voorbij die mij niet losliet. Het was een kunstwerk van bijna duizend jaar oud, met daarop afgebeeld een komeet. Een komeet? Ja, een komeet!

Kometen zijn hemellichamen die voornamelijk bestaan uit stof en ijs, dit onderscheidt ze van asteroïden, die van ijzer en steen zijn. De baan van een komeet om de zon beschrijft een elliptische parabool en het ijs en stof zorgt voor een staart die langer wordt naarmate de komeet de zon dichter nadert. De staart staat altijd van de zon af, dus op de terugweg vliegt de komeet achter zijn eigen staart aan. De kometen die vanuit de Kuipergordel (tussen Mars en Jupiter) reizen, zien we om de vijftig tot paar honderd jaar langskomen. De kometen vanuit de Oortwolk (omgeving achter Pluto) maken om de duizend tot een miljoen jaar een 'flyby'. Een bekende komeet uit de Oortwolk is Hale Bobb, die ik mij nog goed kan herinneren omdat hij in het voorjaar van 1997 goed zichtbaar was aan de hemel. Dat was boffen, want hij komt over 2500 jaar pas weer langs. De meest bekende komeet uit de Kuipergordel is Halley, en Halley is de oorzaak van deze column.

Bayeux Tapestry komeet Halley en koning Harold
Bayeux Tapestry komeet Halley en koning Harold
De flyby van Halley betekende voor de ene partij voorspoed en voor de andere rampspoed

Het rare verschijnsel aan de hemel, dat een komeet is, werd in vroeger tijden verantwoordelijk gehouden voor rampen, ziektes, belangrijke gebeurtenissen en zaken die men niet begreep. Er zijn door de geschiedenis heen dan ook aardig wat schilderijen en tekeningen te vinden waarop een ramp of belangrijke gebeurtenis is afgebeeld met op de achtergrond een komeet. Een zo'n belangrijke gebeurtenis is de 'Slag bij Hastings', waar de flyby van de komeet Halley voor de ene partij voorspoed betekende en voor de andere rampspoed. De afbeelding die mijn aandacht had getrokken, was geen tekening of schilderij maar een borduurwerk en na wat onderzoek bleek dat wat ik had gezien maar een fractie was geweest van een groot werk.

Bayeux Tapestry groter deel
Bayeux Tapestry groter deel

De 'Slag bij Hastings' vond plaats in 1066. Willem de Veroveraar trekt dan vanuit Normandië het zuiden van Engeland in. Hij doet dat omdat hij de troon van Engeland opeist. De vorige koning van Engeland had geen nageslacht en volgens Willem heeft Harold onrechtmatig de kroon op zijn hoofd gezet. Harold had Willem namelijk toegezegd dat Willem die troon mocht. Van de complete veldslag is een enorm borduurwerk gemaakt van meer dan zeventig meter lang en een halve meter hoog. Odon de Conteville, bisschop van Bayeux en halfbroer van Willem de Veroveraar, is waarschijnlijk de opdrachtgever geweest voor dit werk. Het tapijt, dat nog steeds in goede staat verkeert, is te bewonderen in de kathedraal van het Franse stadje Bayeux in Normandië. Het beeldverhaal van de 'Slag bij Hastings' begint in het jaar 1064 en eindigt op 14 oktober 1066, de dag dat koning Harold sneuvelt en Willem de Veroveraar wint.

De komeet lijkt de val van koning Harold aan te kondigen

In één gedeelte van dit zeventig meter lange werk, ongeveer halverwege, is de komeet Halley afgebeeld. Zo heette de komeet toen natuurlijk nog niet, die naam krijgt deze pas nadat Edmond Halley in 1682 ontdekt dat we deze komeet vaker hebben gezien. We zien op het borduurwerk een ster met een staart, waar men verschrikt van opkijkt en die de val van koning Harold lijkt aan te kondigen. Het is de oudst bekende afbeelding van komeet Halley. Wat bijzonder!

In deze video is een animatie te zien van het tapijt:

Koning Harold wordt getroffen door een pijl die zijn oog en hersenen doorboord. Willem laat zich tot koning van Engeland kronen. De geschiedenis in een notendop. Voor wie er meer over wil weten: er is behoorlijk veel te vinden in de geschiedenisboeken over deze slag en ook zijn er mooie documentaires over gemaakt. Ik wist er zelf niets van, dus zo zie je maar weer waar een afbeelding in een documentaire die over iets heel anders gaat, je ineens uren doet doorbrengen in de verslagen van een veldslag van bijna duizend jaar geleden.

Halley was erbij!

Tot slot nog even een link naar het hele tapijt; waar je klikt, wordt het uitvergroot: Tapijt van Bayeux op Wikipedia