Naar alle columns

Gevleugelde vrienden

Door Agnes Frijlink

Onlangs vroeg iemand mij of ik nou nooit eens zat werd van die vogels. Even ter verduidelijking; vogels zijn al ruim een decennium een belangrijk motief/onderwerp/inspiratiebron in en van mijn werk en daar verwees de vraag naar. 'Nou nee', was mijn antwoord, 'nee, in het geheel niet, want vogels,....ja,..vogels...'.

Ja, waarom eigenlijk vogels? Vogels zijn de enige directe afstammelingen van dinosaurussen; dat geeft ze iets mysterieus, alsof ze iets weten wat wij niet weten, iets dat opgeslagen ligt in hun genen. Vogels zijn zoogdieren noch reptielen, ze zijn hun eigen soort en klasse: Aves. Vogels zijn slim, vindingrijk, eigenaardig en nieuwsgierig.

Huginn en Muninn zittende op de schouders van Odin. De illustratie komt uit een 18e-eeuws IJslands manuscript.
Huginn en Muninn zittende op de schouders van Odin. De illustratie komt uit een 18e-eeuws IJslands manuscript.

Vogels hebben vleugels, de meeste vliegen ermee, maar bij enkele soorten is die functie weg-geëvolueerd. Het feit dat (bijna alle) vogels vliegen kunnen, sprak door de geschiedenis heen wellicht het meest tot de verbeelding van de mensen. Wie heeft er nou nooit gedroomd dat ie kon vliegen? Ik wel. Maar die droom laten we nu even liggen.

Vooral in vroeger tijden, toen men dacht dat de goden en de geesten letterlijk boven in de hemelen woonden, werd vogels de functie toegedicht van boodschapper tussen hemel en aarde. Zo had Odin zijn raven, Huggin en Munnin, niet om enkel berichten uit de bovenwerelden door te geven (Muspelheim, Ljosalfheim en Asaheim), maar van alle negen werelden; de aardse en de onderwerelden inclusief. Die raven wisten echt alles.

Het lijkt wel of alle sjamanen een vogel op hun hoofd hebben. Een dode vogel, dat wel.

Onlangs stuitte ik al snuffelend op het wereldse web op prachtige historische foto's van verschillende indianenstammen. Ze zijn gemaakt tussen 1895 en 1930 door de Amerikaanse fotograaf en etnoloog Edward Sherriff Curtis. Curtis heeft een indrukwekkend oeuvre nagelaten van zo'n 40.000 foto's; 1500 foto's zijn destijds gebundeld in 20 fotoboeken. Hij bezocht over een periode van dertig jaar alle indianenstammen en bracht ze zodoende in kaart. De foto's die bij mij in het oog springen zijn die van de sjamanen. Het lijkt wel of alle sjamanen een vogel op hun hoofd hebben. Een dode vogel, dat wel.

Een sjamaan van de Apsaroke-stam in 1908
Een sjamaan van de Apsaroke-stam in 1908

Nu heb ik eens gelezen over indianen dat ze de veren voor hun tooi moesten verdienen, stuk voor stuk. Verschillende veren van verschillende vogels stonden voor evenzo verschillende kwaliteiten die je had. Moed, kracht, creativiteit, schoonheid, zorgzaamheid, wijsheid. Maar ik kan niks vinden over een hele vogel. Ik denk dat bovenstaande sjamaan een arend op zijn hoofd heeft. Mooier was het geweest als het een raaf was, dan konden we leuk soepel aansluiten bij Odin en zijn boodschappers en dan was deze column zo mooi rond. Maar ja.

Met die oeroude genen van ze, maak je ze niks wijs, ze weten alles al. En vertellen alles door.

Raaf of arend, wat maakt het uit. Sjamanen zijn de contactpersonen en de bemiddelaars tussen de mensen en de geesten. Deze arend heeft denkbaar een functie van een soort hotline naar die geestenwereld. De geesten vertellen het aan de arend en de arend fluistert de boodschap door aan de sjamaan. Zou kunnen hè, maar het kan ook anders zijn.

Hoe dan ook; vogels gaan al heel lang mee. De oudst bekende loot aan de vogelstamboom is Archaeopteryx, een dier dat 150 miljoen jaar teruggaat. Hij was zo groot als een raaf, maar kon niet vliegen; zijn vleugels waren meer klauwachtig en in zijn snavel had hij tanden. 150 miljoen jaar? 65 miljoen jaar geleden sloeg de meteoor in die het einde van de dinosaurussen betekende.

Oké, de Archaeopteryx was niet bepaald een zangvogeltje, maar ook daar heb ik een mooi voorbeeld van:

De 52 miljoen jaar oude steenlaag bevat een overvloed aan buitengewoon goed bewaard gebleven fossielen, zoals deze vroege zangvogel.
De 52 miljoen jaar oude steenlaag bevat een overvloed aan buitengewoon goed bewaard gebleven fossielen, zoals deze vroege zangvogel.

Dit fossiel van een zangvogel is 52 miljoen jaar oud, De eerste mensachtigen verscheen zo'n 4 miljoen jaar geleden en de eerste homo sapiens 125.000. Ik bedoel maar. Ik kan daar alleen maar nederig van worden. Met die oeroude genen van ze, maak je ze niks wijs, ze weten alles al. En vertellen alles door.

Ik wil ook een vogel op mijn hoofd, of beter twee vogels en dan op elke schouder één. Maar dan wel liever levende. Als gevleugelde vrienden.