Naar alle columns

Van de egel naar de Bastet

Door Agnes Frijlink

Zou er nou een in zitten of niet? Ik vraag het mij iedere dag af als ik erlangs loop. Waarlangs? Nou langs mijn eigenhandig gebouwde egelbunker. Ik zag de tip voor zo'n bunker voorbijkomen op Facebook, afgelopen oktober. Het is een eenvoudig met bakstenen en dekplaten te bouwen bunkertje. Er scharrelen in de zomermaanden regelmatig egels door onze tuin en ze een beschutte veilige overwinterplaats aanbieden, leek mij een goed ding. Het enige probleem is dat je niet kunt zien of er gebruik van is gemaakt. En je mag niet het dak optillen om te spieken. Als je kijkt worden ze wakker en gaan ze dood. Als je niet kijkt, weet je niet of er een egel in zit, maar als hij erin zit, blijft hij leven omdat je niet hebt gekeken. Als je niet kijkt, kun je ook niet teleurgesteld raken wanneer blijkt dat de bunker leeg is. Ik heb nu maar besloten dat er een egel in zit, een egel die heerlijk veilig slaapt. Kijken mag niet, het mij voorstellen wel. Hmmm, dit doet sterk denken aan de kwestie: de kat van Schrödinger.

Egelbunker
Egelbunker

Schrödingers kat is een gedachte-experiment uit de kwantummechanica. Het werd in 1935 bedacht door de natuurkundige Erwin Schrödinger, een belangrijke wetenschapper met betrekking tot de kwantummechanica. Hij stelde zich voor een kat in een metalen doos op te sluiten met een flesje radioactief spul dat na verval een bijgevoegd hamertje op een flesje blauwzuur laat vallen. Een zeer zwaar gif.

Schrödinger stelde dat de kat in de doos zowel dood als levend is

In de kwantummechanica kunnen deeltjes in meerder toestanden tegelijk verkeren, ze maken pas een keuze zodra ze waargenomen worden. Dit zou gelden voor de toestand van de radioactieve atomen, die vervallen en niet vervallen tegelijkertijd en dus ook voor de toestand van (de gevolgen voor) de kat. Om kort te gaan, Schrödinger stelde dat de kat in de doos zowel dood als levend is, dus in beide toestanden verkerend, totdat iemand de doos opent.

ALTTEKST egel-naar-bastet
Bastet, bronzen kat egel-naar-bastet — British Museum Londen

De kat in de doos is dood = waar
De kat in de doos is levend = waar

Er zit geen egel in mijn bunker = waar
Er zit een egel in mijn bunker = waar

We hebben overigens wel een kat in huis, dat is zeker waar, maar die heeft nooit geleefd. Ze staat op een boekenplank. Het is een beeldje van Bastet. Bastet is een Egyptische godin, een zachtaardige, die floreert vanaf de 2e dynastie. Ze was de dochter van Isis en Osiris, ze was een vruchtbaarheidsgodin en beschermheilige van de huisvrouw. Maar ze kon ook zonsverduisteringen oproepen. Bastet werd zowel als vrouw met een kattenhoofd afgebeeld als gewoon geheel als kat. Wel aardig, we zien haar ook dikwijls met een muziekinstrument afgebeeld.

Maar nooit in een stalen doos met een flesje stukgeslagen blauwzuur. Ha, nee, daar zouden de Egyptenaren niet om kunnen lachen; de kat is heilig. Zo ga je niet met een godin om. Aan de andere kant, de kwestie dood of levend of zowel dood als levend zouden ze wel begrijpen, op hun manier. In de oude Egyptische mythologie is nooit iets echt dood, ook niet als iets niet meer leeft.