Naar alle columns

Echte winters

Door Agnes Frijlink

Schaatsen, dat is iets van vroeger, van toen ik jong was. Toen hadden we nog echte winters met flinke vorst en veel sneeuw. Winter na winter, ieder jaar opnieuw, werden in de kerstvakantie de houtjes - later vervangen door hoge noren - uit het vet gehaald. Gewend als we de laatste decennia zijn aan druilwinters, vraag ik mij af of er in mijn jeugdjaren misschien sprake was van een inimini-ijstijd. Vast niet, maar toch.

In de tijd waarin Hendrick Avercamp leefde (1585 - 1634), was er welzeker sprake van een ijstijd. Deze zogenaamde kleine ijstijd werd vermoedelijk veroorzaakt door vulkaanuitbarstingen. Wat de oorzaak van dit koude tijdperk ook was, Hendrick Avercamp was hierin volkomen in zijn element. Kennelijk hield hij zeer van strenge winters, getuige zijn vele winterlandschappen, of beter: wintertaferelen, want het gaat hem niet zozeer om het landschap, maar om al die mensen die elk hun eigen ding doen. Avercamp plaatste de horizon vooral in zijn beginjaren vrij hoog, zodat hij zoveel mogelijk drukdoende mensen op het doek kon schilderen.

Zijn bijnaam was 'De stomme van Kampen'

Hendrick Avercamp werd geboren in Amsterdam, maar verhuisde op eenjarige leeftijd met zijn ouders naar Kampen. Waarschijnlijk was hij doof, want men zegt dat hij niet praatte. Zijn bijnaam was 'De stomme van Kampen'.

Compenseerde Avercamp zijn doofheid met zijn goede ogen en zijn stomheid met zijn vertellingen op het doek? Ik ben geneigd te denken van wel. Als ik zijn wintertaferelen zie, fantaseer ik wel eens dat ik heel even, voor een uurtje, door het schilderij zou kunnen schaatsen, als een soort Alice in Wonderland of als een Erik in het kleine insectenboek.

Om toch nog een beetje een witte Kerst te hebben, nodig ik je uit om met mij de schaatsen onder te binden en het schilderij 'Winterlandschap met ijsvermaak' (1608) binnen te glijden.

Winterlandschap met ijsvermaak - Hendrick Avercamp
Winterlandschap met ijsvermaak — Hendrick Avercamp

We beginnen links onder en zien dat kraaien en een hond zich te goed doen aan het karkas van een paard. Niemand let daarop. Kippen pikken graan van de grond. Een man komt thuis met zware emmers, een kind rent hem blij, met open armen, tegemoet (wat zou er in die emmers zitten?). We glijden naar rechts. Er is een gat gehouwen in het ijs zodat we water kunnen halen. Een vrouw loopt met een dode gans. We ontdekken dat ijshockey in de 17e eeuw al uitgevonden was. Een man sleept met stro en een verliefd stelletje schuifelt. De juffrouw drinkt. Een koe wordt vervoerd op een slee die getrokken wordt door een paard. Mensen vallen, mensen staan op en glijden verder.

Een man sleept met stro en een verliefd stelletje schuifelt

Er is zoveel te zien en te ontdekken. De rest laat ik daarom over aan je eigen ontdekkingsreis.

Fijne Kerstdagen gewenst!