Naar alle columns

Clara

Door Agnes Frijlink

Wat een wonderlijk tafereel... Toen ik onlangs op een afbeelding van het schilderij 'De neushoorn' van Pietro Longhi (1751) stuitte, bleef ik er minuten geboeid naar kijken. Ik had dit nooit eerder gezien en de naam van de schilder zei mij evenmin iets. Dat treft, want bij voorkeur schrijf ik stukjes over werken die ik zelf (ook) nog niet ken.

De neushoorn
De neushoorn — Pietro Longhi (1751)

Wanneer je naar dit werk kijkt, kun je je afvragen of het onderwerp van dit schilderij eigenlijk wel de neushoorn is. De aandacht wordt minstens zo sterk getrokken naar de figuren die de neushoorn bekijken. Behalve dat ze vreemd zijn uitgedost, ze schijnen verkleed voor het Venetiaanse carnaval, is ook de piramideachtige opstelling van de figuren opvallend. De witgemaskerde mannen in het zwart beneden en de zwartgemaskerde vrouw boven in de top. Hoe langer je ernaar kijkt, hoe gekker het werk wordt.

De neushoorn stoort zich kennelijk niet aan die rare snuiters die zich boven haar van achter hun maskers aan haar vergapen. Zij maalt stoïcijns het hooi, haar krijg je niet gek. Haar? Ja haar, want dit is een vrouwtjesneushoorn en haar naam is Clara. Waarschijnlijk staat Clara er al een tijdje, want achter haar stapelen de uitwerpselen zich op.

Clara
Clara — Jean-Baptiste Oudry (1749)

Clara, de neushoorn. Hoe kan het dat ik nu pas over haar lees? Clara was een beroemdheid in de 18e eeuw. Als een heuse popster legde ze hele tournees af door onder andere Frankrijk, Italië, Duitsland, Zwitserland, Denemarken en Engeland. De start- en thuisplaats was overigens Nederland, want ze was ooit gekocht door VOC – kapitein Douwe Mout van de Meer, die haar meenam vanuit Bengalen (India). Toen was Clara overigens al tam, want Clara is opgevoed door mensen nadat haar moeder door jagers was doodgeschoten. Die Clara, wat een raar leven moet ze geleid hebben.

Als ik zeg 'als een popster', overdrijf ik niet. Er werden gerechten, kledinglijnen, pruiken, straten, festivals en zelfs schepen naar Clara vernoemd. Of ze zelf van die roem heeft kunnen genieten en of dat überhaupt een streven van haar geweest is, nou, welzeker niet. Er zal natuurlijk zo goed mogelijk voor haar gezorgd zijn, maar het moet een ongelooflijk gezeul met het arme dier zijn geweest. Lange hobbelige benauwde reizen; een heel eenzaam leven lang. Een leven dat overigens te kort was, want ze werd zo'n 20 jaar. Een blije vrije Indische neushoorn, die niet voortijdig van het leven beroofd wordt, kan 45 jaar worden.

Natuurlijk zijn er meer kunstenaars die Clara vereeuwigd hebben tijdens een van haar vele reizen. Ter ere van haar wil ik dit werk nog tonen, omdat zij hierop echt het onderwerp is en er prachtig op staat. De schilder is Jean-Baptiste Oudry. Hij schilderde dit in 1749 toen Clara tentoongesteld werd in Parijs. Mooi he. Kijk, ze kijkt naar ons en ze luistert, haar linkeroor is naar de kijker gespitst. Wat zullen we haar zeggen?