Naar alle columns

Beelden bestormd

Door Agnes Frijlink

Palmyra Syrie
Palmyra Syrie

Toen we in maart dit jaar op het journaal zagen hoe strijders van IS op grote schaal kunstvoorwerpen verwoestten in de Iraakse stad Nimrud, drong het tot ons door met welke onrede we te maken hebben. Niet alleen betekent een mensenleven niets voor deze strijders, het is intussen duidelijk tot welke gruwelijkheden ze in staat zijn, maar IS wist, waar ze kunnen, ook de geschiedenis van onze beschaving uit.

Op dit moment wachten we gespannen af of IS iets heel zal laten van de archeologische locatie Palmyra.

Beeldenstorm in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal te Antwerpen, 1566 Gaspar Bouttats
Beeldenstorm in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal te Antwerpen, 1566 — Gaspar Bouttats
De 'Onze Lieve Vrouwekathedraal' is bestormd met een doel: alles moet stuk.

Caspar Bouttats werd geboren in Antwerpen in een familie van graveurs. Zijn werken waren vooral historiestukken en portretten. Er gebeurt altijd veel op zijn historiestukken. Zie dit werk maar eens; je kan er rustig een uur voor gaan zitten. De 'Onze Lieve Vrouwekathedraal' is bestormd door een menigte met een doel: alles moet stuk. Beelden worden van hun sokkels geduwd of stukgeslagen met grote hamers, schilderijen worden van de muren getrokken, altaarstukken met bijlen bewerkt en zilverwerk wordt gejat. In het midden, vooraan, loopt in alle rust een man met een grote bijbel onder de arm en een kind aan zijn hand. Alsof er niets aan de hand is. Maar het was natuurlijk verschrikkelijk. Zo'n woedende menigte woeste mannen die zoveel moois onder hun hamers verpletterden.

Religie, en vooral waar religie politiek wordt, kan zeer verwoestend zijn.

Een paar honderd jaar later staat er een nieuwe woeste menigte op die in hun heilige oorlog onvervangbare schatten uit onze geschiedenis kapot slaan. Wat het voor waarde heeft voor de rest van de wereld en de mensheid, dat interesseert ze niet. Net zo min als een mensenleven ze bezighoudt.

IS te Nimrud
IS te Nimrud

Voor zowel de beeldenstorm uit de 16e eeuw als de beeldenstorm van IS geldt dat ze behalve religieus ook politiek gemotiveerd zijn. Religie heeft door de geschiedenis heen de mens (lees: kunstenaar) tot de prachtigste kunst- en bouwwerken geïnspireerd en tot de schoonste composities (denk alleen al aan J. S. Bach). Maar religie, en vooral waar religie politiek wordt, kan ook zeer verwoestend zijn. Dan doodt en vernielt het alles wat op haar pad komt.