Naar alle columns

Ach arme Arachne

Door Agnes Frijlink

Toen ik gisteravond de onverlichte hal binnenliep en het licht aandeed, stuiterde ik als een dolgedraaide tennisbal terug de woonkamer in. Sodejuu, allemachtig, wat een....., wat een....grote griezel! Maar wat denkt dat beest wel, dat ik mij zomaar de hal uit laat jagen? No way, ik trap hem dood, die vieze spin!

Ho, nee, wacht even, verman je Agnes, rustig ademhalen, tot tien tellen, een, twee, drie,.. wat hadden we nu afgesproken laatst in dat bos waar je verbleef?, vier, vijf, zes,... ik zou geen spinnen meer doodslaan?, zeven, acht,.... juist!,.. negen, tien. De spin leeft nog.
Maar zij moet daar wel weg.

Ik wil de spin verwijderen op de manier zoals manlief dat altijd doet, met een glas en een bierviltje, maar voor deze spin is een glas vinden dat daarvoor groot genoeg is nog niet zo eenvoudig. Maar uiteindelijk vind ik een geschikt glas en vang ik de spin en ben niet bang en zet haar buiten.

Grijze huisspin
Grijze huisspin

Tegenaria domestica, oftewel de grijze huisspin, zijn soms angstaanjagend van formaat, maar ze doen geen vlieg kwaad. Hoewel, nee natuurlijk vliegen wel, maar mensen niet.

Dat ze geen kwaad doen, dat heb ik zo vaak gelezen en gehoord, maar dat te weten helpt niet echt; de schrikreactie blijft. Er is echter iets niet consequent in mijn spinnenbeleving, want schrikken doe ik niet altijd. Als ik het bos ben, of in de tuin aan het werk, kan er gerust een joekel van een spin over mijn lijf lopen. Dan schud ik haar van mijn arm of been omdat het kriebelt. Vaak bestudeer ik ze dan meteen even en indien aanwezig, gebruik ik daar een vergrootglas bij. Ik schrik alleen van spinnen in huis, dat is raar.

De Latijnse naam voor de spinnen is Araneae en voor spinachtigen Arachnida. In die laatste herkennen we het woord Arachnofobia, angst voor spinnen en die term gaat weer terug op de mythe van Arachne.

'De goden hebben er niks mee te maken, bovendien overtref ik hen'

Arachne was een jonge vrouw in het oude Griekenland die ontzettend goed kleden kon weven; ze maakte de mooiste creaties. Ze was zo goed dat mensen vanuit alle windstreken haar werk kwamen bewonderen. Men zei haar dat haar werk dat van de goden overtrof, dat vond ze zelf eigenlijk ook wel. De godin Athena kreeg lucht van die hoogmoed en besloot Arachne te bezoeken, in de gedaante van een oude vrouw. 'Je bent nogal hoogmoedig dame,' zei Athena, 'besef dat je deze gave van de goden hebt gekregen en dat je zeker niet beter bent dan ik.' 'Ha, het is mijn gave,' beet Arachne de oude vrouw toe, 'de goden hebben er niks mee te maken, en bovendien overtref ik hen.' Athena ontdeed zich van haar vermomming en daagde Arachne uit tot een weefwedstrijd.

Athena en Arachne na de metamorfose - Charles Eisen
Athena en Arachne na de metamorfose — Charles Eisen

Arachne's kleed kwam het mooist en beste uit de strijd. Athena kon dat niet hebben en rafelde en scheurde het. De schrik slaat Arachne om het hart, ze weet dat ze de godin beledigd heeft. De straf van de godin zou verschrikkelijk kunnen zijn; zou ze nooit meer mogen weven? De angst en de paniek werden Arachne teveel. Ze verhing zich. Maar dat was niet de bedoeling van Athena, dus zij wekte Arachne tot leven om haar vervolgens in een spin te veranderen. Een spin, de eerste spin op aarde, gedoemd tot een leven lang weven, en al haar nazaten delen ditzelfde lot.

Tja, je gaat toch anders naar spinnen kijken met dit verhaal in je achterhoofd.

Gedoemd tot een leven lang weven, en al haar nazaten delen dit lot

De mythe is te vinden in Metamorfosen van Ovidius, een aanrader voor wie die nog niet gelezen heeft. Ik heb een paar illustraties uit oude uitgaven opgezocht voor deze column. De bovenste is van Charles Eisen (1720 – 1778), een Franse tekenaar, schilder, etser en ontwerper. Een man met een wonderlijke loopbaan. Hij werkte zich met al zijn talenten op tot de hofschilder van het koningshuis maar raakte om een of andere reden in ongenade. Hij vluchtte naar Brussel waar hij jaren later in armoede stierf.

Op zijn schone werkje hierboven zien we Athena die naar haar resultaat kijkt: Arachne die veranderd is in een spin en die meteen aan het webben weven geslagen is. Athena bewondert het web blijkbaar.

De prent hieronder is ouder en is van de Italiaanse kunstenaar Stefano della Bella (1610 – 1664).

Athena betovert Arachne - Stefano della Bella
Athena betovert Arachne — Stefano della Bella

Ook dit werk diende als illustratie in een uitgave van de metamorfosen van Ovidius. We treffen Athena en Arachne midden in de scene waarin Athena boos wordt op Arachne. Het kleed is al verscheurd. Heeft Athena haar net tot leven gewekt en staat de transformatie op het punt te geschieden?

Wat dramatisch eigenlijk. En wat een rotleven ineens. Die Griekse goden konden behoorlijk wreed en genadeloos zijn als ze jaloers waren of beledigd werden of in hun eer gekrenkt. Arme Arachne.

Nou ja, ik kan er verder ook niets aan doen, behalve beloven dat ik geen spinnen meer doodsla of doodtrap. Het zijn per slot van rekening nazaten van Arachne.