Naar het artikeloverzicht

De handen van Escher

Een artikel uit Kunstenaar Magazine

Maurits Cornelis Escher

Wie kent Maurits Cornelis Escher (Leeuwarden, 17 juni 1898 – Hilversum, 27 maart 1972) niet? Een Nederlandse kunstenaar, die bekend is om zijn vaak onmogelijke constructies, studies van oneindigheid en in elkaar passende meetkundige patronen (vlakverdelingen), waarin hij vaak speelde met wiskundige principes. Was hij nou maar 100 jaar later geboren, dan kon hij vast met de computer omgaan, en nog meer wonderbaarlijke creaties bedenken.

Maurits Cornelis Escher

Gedachtenkronkel
Zou hij een app creëren om een selfie te tekenen op zijn eigen mobieltje? De handen van 1948 zouden in 2019 zeker geen lithografie zijn. Dat zou dan ouderwets zijn voor zo’n kunstenaar. We nemen twee handen met een mobieltje, zijn foto, en dagen onszelf uit om iets te creëren om hem te eren. Met hedendaagse materialen en mogelijkheden. De bijgaande video van het proces is niet zo lang, het is ingekort en versneld. Hierna worden enkele stappen apart afgebeeld met nadere uitleg, deze gaan misschien te snel voorbij in de video.

Maurits Cornelis Escher

Een studieschets bewerken
Links: de eerste poging is een potloodschets op een A4 formaat. Uit de losse pols getekend, zonder na te denken. Het is figuratief, goed herkenbaar, maar niet zo realistisch als onze godfather Escher het zou doen. Escher weet super realistisch, de meest essentiële lijnen en schaduwen te tekenen, geen lijn te veel. Dus de eerste tekening is niks waard. Rechts: vanuit de eerste wordt een tweede tekening gemaakt. Het moet netter, dus wordt transparant papier gebruikt. Trek de tekening over en verbeter de eerste studie. Laat foutieve lijnen achterwege, beeld alleen de correct lijnen uit. Het resultaat zie je eronder. De wijsvinger is met opzet niet getekend, het staat op een verkeerde plek, precies bij het oog, dat is zeer ongelukkig.

Maurits Cornelis Escher

De schets twee keer overbrengen
Links: de tekening op het transparant papier. De wijsvinger is verschoven, de schaduwplekken aangegeven met lijnen. Midden: in de video is het te zien, het arceren op de achterzijde van het transparant papier. Bedoeld om een lichte schone schets over te brengen op de uiteindelijke drager, een A3 tekenblok. We hebben deze tekening twee keer nodig, in tegenovergestelde richtingen. Rechts: zo licht is de overgebrachte tekening. Deze techniek is oeroud, geen vinding van de 21ste eeuw. Als je bijvoorbeeld op donkergekleurd papier een schets wil overbrengen dan arceer je wit op de achterzijde van het transparant. Je krijgt dan een lichte witte tekening op het papier.

"Ik geloof dat het maken van prenten, zoals ik dat doe, bijna alleen een kwestie is van het zo verschrikkelijk graag goed willen doen"
Maurits Cornelis Escher

Laag op laag opbouwen
Linksboven: dit is een ruwe pentekening, op transparant papier getekend. Hiermee is de compositie uitgeprobeerd, verknipt, gedraaid en opnieuw aan elkaar geplakt. Midden: het echte werk, met de eerste laag aquarelverf. Het mobieltje is met behulp van een driehoek en fineliner getekend. Er zijn nog drie lagen aquarelverf nodig om het beeld zoals eronder te bereiken. Beneden: een paar handen en het mobieltje met selfie portret is gereed. Het portret van Escher is met fineliner getekend, toonwaarden zijn versterkt met zwarte aquarelverf. Het volgende paar staat klaar om verder eraan te werken.

Digitale bewerking: het eindresultaat
Het papier met de krul in de hoek en de plakbandjes aan de andere hoeken is handmatig getekend. Hier staat het eindresultaat afgebeeld, na digitale bewerking. Om de stand van de afbeelding en de schaduwen van de handen op het papier te bereiken, hebben we digitale techniek gebruikt. Een digitale foto van de afbeelding is via de computer gedraaid, zodanig tot het naar onze smaak goed zit. De schaduwen van de handen op papier zijn daarna toegevoegd. Als laatste een uitspraak van Escher: "Ik geloof dat het maken van prenten, zoals ik dat doe, bijna alleen een kwestie is van het zo verschrikkelijk graag goed willen doen." De handen van de 21ste eeuw, met een knipoog naar Escher, iets om uit te proberen?

De video met uitleg is te bekijken met een abonnement op Kunstenaar Magazine. Daar vind je ook extra tips voor het tekenen met pen.