Expo: London calling

In samenwerking met Tate Londen presenteert Kunstmuseum Den Haag “London Calling”. De expositie toont een selectie werken van veertien kunstenaars die een beeld geven van de moderne Britse schilderkunst van na de Tweede Wereldoorlog. Kunstenaars die het menselijk lichaam steeds van een nieuwe betekenis voorzagen.

London in de seventies
De werken zijn van kunstenaars die allen een verbondenheid hebben/hadden met Londen, de stad die ook als decor dient voor deze tentoonstelling met op achtergronden foto's van het naoorlogse Londen. Kijk je bv. naar een foto “Notting Hill Carnival” van zo'n 50 jaar geleden, dan zie je nauwelijks verschil in het kledinggedrag van (jonge) mensen op straat in vergelijk met toen en nu, alleen mobiele telefoons ontbreken ...

R.B. Kitaj en School of London
Werk van R(onald) B(rooks) Kitaj (1932-2007) zag ik voor het eerst op een beurs, bij een gerenommeerde Engelse kunsthandel. Een portret uit 1985 van de schrijver Philip Roth, bijna ten voeten uit getekend in houtskool. Roth was Kitajs buurman en vriend in Chelsea. Een eigentijds realistisch portret, waar ik langer naar bleef kijken. Het is intussen verworven door het Städel Museum in Frankfurt. Voor die tijd had ik eerlijk gezegd nog niet van Kitaj gehoord. Kitaj meende dat er zoiets als de “School of London” zou kunnen bestaan met een groep van begaafde kunstenaars, waaronder Lucian Freud, David Hockney, Frank Auerbach, Michael Andrews, Leon Kossoff en hijzelf.

De hier genoemde kunstenaars waren niet speciaal bevriend en werkten geheel afzonderlijk. Onderling kenden ze elkaar wel via hun kunstacademie(s), cafés, restaurants of andere hotspots waar creatievelingen bijeen kwamen.

Slade School of Art
Weer anders is het werk van Paula Rego (1935-2022), die oorspronkelijk van Portugese afkomst was en afwisselend in Lissabon en Londen woonde en werkte. Haar kunstopleiding aan de Slade School of Art was in Londen, waar Lucian Freud haar docent was. Vanaf 1980 woonde en werkte zij permanent in Londen. Haar werk is realistisch, zoals de werkelijkheid om ons heen, maar ook verbeeldt het dromen, driften en gevoelens in het onderbewuste. Het maakt haar werk herkenbaar en emotioneel.

Trouw aan de werkelijkheid
Kitajs idee van de “School of London” ontstond nadat hijzelf de tentoonstelling, getiteld “The Human Clay” had georganiseerd in Londen, 1976. Die titel was geïnspireerd op een fragment of quote van de dichter W.H. Auden (1907-1973) uit “Letter to Lord Byron”: 'To me Art's subject is the human clay, / And landscape but a background to a torso; / All Cezanne's apples I would give away / For one small Goya or a Daumier.'

Geen van de door Kitay beoogde kunstenaars zag zichzelf als een deelgenoot van die “School”. Bovendien waren er nog meer kunstenaars in Londen die het menselijk lichaam gebruikten om uitdrukking te geven aan uiteenlopende ervaringen in de decennia na WWII. Kunstenaars die trouw bleven aan het schilderen naar de werkelijkheid in periodes waarin de abstracte kunst begon te overheersen. Kitajs eigen kleurrijke schilderijen (ondanks onderliggende dramatische thema's) die hier worden getoond hebben een soort collageachtige stijl.

Francis Bacon
De werken van Francis Bacon (1909-1992) zijn altijd ware blikvangers, zo ook in deze tentoonstelling. 'I would like my pictures to look as if a human being had passed between them, like a snail, leaving a trail of the human presence and memory trace of the past events as the snail leaves its slime.' Zijn werken zijn als het ware een vermenging van het gewelddadige met het alledaagse. Hoewel zijn werk aanvankelijk werd verguisd, is hij wereldberoemd geworden.

---

Mannelijk naakt door vrouwen
Sylvia Sleigh (1916-2010) was een van de eerste vrouwelijke (feministische) schilders die erin slaagde het mannelijk naakt als object van verlangen uit te beelden. Ook Sandra Fisher (1947-1995) schilderde diverse mannelijk naakten. Voorheen waren het immers alleen mannen die het vrouwelijk en mannelijk naakt vereeuwigden. Deze vrouwen maakten duidelijk dat het schilderen van naakten niet alleen aan mannen was voorbehouden.

Lucian Freud
Het campagnebeeld van deze tentoonstelling is van Lucian Freud (1922-2011), bovenaan dit artikel afgebeeld. Hij schilderde een portret van zijn buurjongen en vriend Charley Lumley op een koperen plaatje. Alleen het gezicht van de jongeman is geschilderd in close up, zonder enige achtergrond. Wel rokend, de sigaret lijkt tenminste aangestoken. Doorgaans wordt koper gebruikt als etsplaat, maar het metaal is zeker geschikt voor olieverf en wordt al sinds de renaissance als zodanig gebruikt. Freud was een langzame schilder, zijn modellen moesten urenlang poseren. Wat dat betreft waren de twee planten die hij schilderde, op een ander werk hier te zien, zeker geduldiger. Hij deed drie jaar over het werk om aan het licht van zijn studio te wennen. Ieder blaadje van de “kwartjesplant” zag hij als een portretje …

Auteur: Joke M Nieuwenhuis Schrama

Meer informatie: https://www.kunstmuseum.nl/nl/tentoonstellingen/london-calling