Naar alle columns

Hondenwerk

Door Agnes Frijlink

Weer of geen weer, er komen altijd mensen voorbij met een hond. Grote honden, middelgrote honden en kleine hondjes. Ze zeggen altijd dat je aan de hond kan zien wat voor iemand het baasje is, maar ik let daar niet zo op. Ik kijk eigenlijk alleen naar de hond en dan altijd met de vraag: als ik een hond zou willen, zou dit 'm dan zijn? Tot nu toe heb ik deze vraag - hoewel hier vele soorten honden voorbijkomen – ontkennend moeten beantwoorden. Hij of zij zit er nog niet tussen.

Ik las ergens dat de hond pakweg 15.000 jaar als huisdier gehouden wordt. Huisdier is natuurlijk een te groot woord. De hond begon als gedomesticeerde wolf en ontwikkelde zich van daaruit verder. In eerste instantie werden honden vooral gebruikt voor de jacht en voor het bewaken van eigen terrein.

Op de twee schilderijen in deze column zien we ook honden. Op het werk 'De Jager' (1672) van Adriaen Cornelisz zien we drie Greyhounds in hun functie als jachthond. De hond op het werk 'Herberginterieur' (Tweeërlei spel) (1670) van Jan Steen is een Friese Stabij. De Stabij is in zekere zin ook een jachthond. Volgens mij zien we de Stabij ook op het werk van Cornelisz, al kan dat ook een Spaniel zijn.

Jan Steen Herberginterieur
Herberginterieur — Jan Steen

Ik vind beide schilderijen prachtig. Het werk van Jan Steen vertelt ons een heleboel. We zien mannen Triktrak spelen (een ons heel bekend spel). Kennelijk is de ene man het oneens met de gang van zaken en is hij zojuist te wild opgestaan, want zijn kruk ligt op de grond. We zien een drinkende man en een man die kennelijk genoeg heeft gehad. Hij dommelt in de schaduw van de open haard.

Maar onze echte aandacht wordt gevestigd op de oude man die de waardin lastigvalt. En niet zo'n beetje ook. Om de man heen liggen lege oesterschelpen en oesters staan symbool voor vrouwelijke geslachtsorganen. Het zal duidelijk zijn waar hij op uit is. Er liggen ook lege eierschalen. Eieren staan voor vruchtbaarheid, maar misschien duiden ze hier op de kwetsbaarheid van de vrouw. Geen van de andere mannen heeft oog voor haar, ze zijn te druk met hun spel. Ze schieten haar niet te hulp. Van de hond hoeft ze overigens ook niets te verwachten. Sterker nog, die zet de symboliek in dit werk nog wat kracht bij door zichzelf te besnuffelen.

Adriaen Cornelisz De jager
De Jager — Adriaen Cornelisz

Dan is het werk 'De Jager' van Adriaen Cornelisz toch wat ongecompliceerder. Het werk toont ons een jager die de buit binnen heeft: de haas hangt aan zijn geweer. Het feit dat we de jager op de rug zien maakt dat we mogen aannemen dat hij huiswaarts keert en de honden, zes in totaal, volgen hem trouw. Hoewel, er is natuurlijk weer eentje die nog wel wat langer had willen blijven. Hij kijkt nieuwsgierig achterom om. Misschien hoorde hij nog ergens een haas?

Het is een prachtige compositie, zowel het geheel, als de manier waarop de honden stuk voor stuk met hun eigen karakter op het doek zijn neergezet. Het is niet zo'n opdringerig werk, met allerlei verhalen en beladen met symboliek, als het werk van Jan Steen. Dit werk vraagt ons eerder: 'Kijk! Kijk maar gewoon!' En dat doen we.