Banksy in het museum
Een dubbel gevoel
Door Mirjam Hijmans
Op de hoogte blijven van ons kunstnieuws?
Abonneer je op onze nieuwsbrief
Banksy maakte in 2005 een eigen versie van dit werk
Een aantal weken geleden ging ik met mijn zoon van 16 naar Amsterdam om het Van Gogh Museum te bezoeken. Jaren geleden waren we in het Franse Auvers-sur-Oise, waar zijn liefde voor het werk van Van Gogh ontstond. Tijd dus om ook in het thuisland van de kunstenaar zijn werk te gaan bekijken.
Helaas hadden vele andere toeristen hetzelfde plan; het Van Gogh Museum was volgeboekt. Ons volgende idee was het Rijksmuseum, maar ook daar konden we niet terecht. Gelukkig liggen er op en rond het Museumplein nog meer musea. Onze keuze viel uiteindelijk op het Moco Museum, waar werk van hedendaagse kunstenaars wordt getoond.
In het Moco is onder andere werk te zien van Banksy. Banksy is het pseudoniem van een Britse graffitikunstenaar. De kunstenaar heeft zijn identiteit nooit officieel bekendgemaakt, waardoor er al jaren veel speculatie over bestaat. Onderzoek door wetenschappers en persbureau Reuters wijst er sterk op dat Banksy in werkelijkheid Robin Gunningham is, een Britse graffitikunstenaar uit Bristol.
Art should comfort the disturbed and disturb the comfortable
Zijn kunstwerken zijn vaak politiek en humoristisch van aard. In zijn straatkunst combineert hij graffiti met een kenmerkende sjabloontechniek. Omdat het oorspronkelijk om straatkunst gaat, zijn veel werken die in musea worden getoond replica’s of reconstructies.
Eén van de originele werken van Banksy die in het Moco hangt is ‘Girl with Balloon’. Dit is een door hemzelf gemaakte uitvoering op canvas, niet de oorspronkelijke muurschildering uit Londen. Het werk is door Banksy meerdere keren uitgevoerd, waaronder verschillende versies op canvas, als zeefdruk, in verschillende kleurvarianten en natuurlijk het origineel als muurschildering.
Een andere versie van ‘Girl with Balloon’ verdween in 2018 deels in de shredder toen het werd geveild door Sotheby’s in Londen. Nadat het werk was verkocht, werd de shredder geactiveerd, die jaren eerder door Banksy in de lijst was ingebouwd. Sotheby’s was hier niet van op de hoogte. De bedoeling was eigenlijk dat het werk volledig werd vernietigd, maar dat mislukte. Daarna werd het werk ook bekend onder de naam ‘Love is in the Bin’ en werd nog meer waard dan de £1,042 miljoen, waarvoor het was geveild.
Het toeval wilde dat ik enkele weken later, ditmaal samen met mijn man, in New York was. Daar bezochten wij een museum dat volledig aan Banksy is gewijd. Soms is het verstandig om je vooraf wat beter in te lezen; dat hadden wij niet gedaan. Dan hadden we geweten hoe Banksy zelf denkt over het tentoonstellen van zijn werk in musea. Of erger nog, dat er allerhande merchandise wordt verkocht van zijn werk, iets waar hij fel op tegen is. Hij kan er echter weinig tegen beginnen, omdat hij anoniem wil blijven. Om deze exploitatie juridisch aan te pakken, zou hij in de openbaarheid moeten treden en dat is iets dat hij niet wil.
Nu we toch op dat zijspoor zijn, waarom wil Banksy anoniem blijven? Daar zijn verschillende redenen voor te geven.
• Vooral in zijn eerste jaren als graffiti-artist was het van belang dat hij anoniem bleef. Zijn werk was vaak illegaal, omdat hij zijn schilderingen zonder toestemming aanbracht. Hij zou ook nu nog aansprakelijk kunnen worden gesteld voor vandalisme uit het verleden.
• Banksy wil dat de aandacht naar de kunst gaat en niet naar de kunstenaar. Zijn anonimiteit zorgt ervoor dat het kunstwerk centraal staat en niet zijn persoonlijkheid.
• Het versterkt de boodschap van zijn werk, dat vaak gaat over macht, media, beroemdheden en commercie.
• Het feit dat niemand zeker weet wie hij is, maakt hem alleen maar interessanter. Dat heeft ongetwijfeld bijgedragen aan zijn wereldwijde bekendheid.
Terug naar het Banksy museum in New York. Hier is een grote nageschilderde, collectie van zijn werk te bekijken. Er hangen geen originele werken, maar honderden reconstructies op ware grootte. Indrukwekkend om te zien, maar toen wij later beseften dat Banksy hiervoor geen toestemming heeft gegeven en er zelfs op tegen is, bleef er toch een dubbel gevoel hangen. Dat gevoel werd versterkt door de forse prijzen die in de museumwinkel voor de merchandise worden gevraagd.
A wall is a very big weapon
Desondanks draagt het tentoonstellen van deze replica’s – en in het geval van het Moco ook enkele originele werken – bij aan het bereiken van een breed publiek met de ideeën en maatschappelijke boodschap die Banksy met zijn kunst wil overbrengen.
Mijn zoon en ik hopen in het najaar meer succes te hebben met ons bezoek aan het Van Gogh museum; een verslag daarvan zal hier ongetwijfeld volgen.