De woorden wat is Kunst
Amateurkunst
Het beoefenen van kunst, uit passie, liefhebberij of engagement, zonder daarmee primair in het levensonderhoud te willen voorzien. De amateurkunstenaar geniet daar al dan niet samen met andere beoefenaars en/of publiek van en wil het best mogelijke bereiken binnen de beschikbare vrije tijd. Het onderscheid met een beroepskunstenaar of professional is niet altijd eenvoudig te bepalen. Dat wordt niet alleen op het primaire inkomen gebaseerd, maar ook op kwalitatieve aspecten als de intentie van de kunstenaar, de context waarin hij of zij werkt en de relatie van het werk met de hedendaagse kunst.
Authentiek leren
Leren is authentiek wanneer de leerling verband ziet tussen zichzelf en zijn leefwereld en de aangeboden lesstof. Daarbij wordt de emotionele, creatieve, cognitieve en sociaal-communicatieve ontwikkeling van het kind gestimuleerd en de betrokkenheid vergroot. Authentiek leren is bij uitstek een belangrijk aspect van cultuureducatie, omdat daar de persoonlijke waarneming en beleving van de leerling centraal staan.
Brede school
De Brede School is een samenwerkingsverband tussen partijen met als doel de ontwikkelingskansen van kinderen te vergroten. Een ander doel kan zijn een doorlopende, en op elkaar aansluitende opvang te bieden. Het onderwijs is in elk geval onderdeel van het samenwerkingsverband. Kinderopvang, welzijn, peuterspeelzaal, sport, cultuur, bibliotheek en andere instellingen kunnen dat ook zijn. De Brede School komt vooral voor in het basisonderwijs, maar het voortgezet onderwijs is begonnen aan een inhaalslag. In 2008 zijn er ongeveer 1000 Brede Scholen in het primair onderwijs en 350 in het voortgezet onderwijs.
Community arts
Community arts of gemeenschapskunst is een vorm van kunstbeoefening die plaatsvindt door samenwerking, interactie of dialoog binnen een gemeenschap. Deelnemers werken vanuit een sociaal-maatschappelijk engagement samen aan een kunstproduct. Het artistieke proces wordt ondersteund door een professionele docent, vaak een kunstenaar of acteur. Artistiek proces en product zijn tegelijkertijd een katalysator voor sociale veranderingen binnen de gemeenschap.
Cultureel erfgoed
Sporen uit het verleden in het heden die zichtbaar en tastbaar aanwezig zijn, maken onderdeel uit van het cultureel erfgoed. Dat kunnen voorwerpen zijn in musea, archeologische vondsten, archieven, monumenten en landschappen. Maar ook het daaraan verbonden immaterieel erfgoed, zoals verhalen, gewoonten of rituelen.
Cultuur
De ruimste betekenis van cultuur is: alles wat door menselijk handelen is gemaakt, dus alles behalve de 'ongerepte' natuur. In een meer sociologische betekenis is cultuur de leefstijl van een samenleving, samengesteld uit een mix van subculturen met hun geloven, gewoonten en gebruiken. Aan de leefstijl van een groep of gemeenschap ontlenen mensen hun identiteit. Voor inzicht in de leefstijlen van het verleden kunnen we teruggrijpen op tradities, overleveringen en het materiële cultureel erfgoed. In de klassieke, meest gebruikte definitie omvat cultuur de kunsten, cultureel erfgoed en de media.
Cultuureducatie
Alle vormen van educatie waarbij cultuur als doel of als middel wordt ingezet. Cultuureducatie is leren over, door en met cultuur. Deze omschrijvingen sluiten puur instrumenteel gebruik van cultuur, zoals het versterken van sociale cohesie, niet uit. Meestal is echter sprake van cultuurgerelateerde doelstellingen: kennismaking met of verdieping in kunst, cultureel erfgoed en/of media. Ook het genieten, leren beoordelen, en zelf beoefenen hoort daarbij.
Cultuureducatie is ook de verzamelnaam voor kunsteducatie, erfgoededucatie en media-educatie.
Cultuurprofielschool
Een school die zich expliciet profileert op het gebied van kunst en cultuur en daartoe structurele samenwerkingsverbanden aangaat met de (culturele) omgeving. Tussen 2004 en 2007 hebben 44 scholen met overheidssteun het concept voor hun eigen school uitgewerkt. Voor de verdere ontwikkeling is een steunpunt opgezet.
Erfgoededucatie
Erfgoededucatie gaat in op de manier waarop het verleden zich in het heden manifesteert en zich in toekomst zou kunnen manifesteren. Aan het ontwikkelen van een dergelijk historisch besef dragen bezoeken aan musea en archieven bij, maar ook het bestuderen van bijvoorbeeld een gebouw, de loop van een straat in een oud stadsdeel en lokale uitdrukkingen of gebruiken.
Erfgoed is ook middel: het maakt de lesstof tastbaar, visueel en hoorbaar en biedt mogelijkheden voor vakoverstijgend onderwijs.
Erfgoed Nederland
omhoog
Interne Cultuurcoördinator
Een Interne Cultuurcoördinator zorgt ervoor dat kunstzinnige en culturele activiteiten een vaste plek krijgen binnen het primair onderwijs. De Interne Cultuurcoördinator formuleert het cultuurbeleid en is contactpersoon en aanjager voor het organiseren van culturele activiteiten binnen de school. Ook onderhoudt de cultuurcoördinator contacten met culturele instellingen. Voor leerkrachten en educatief medewerkers van culturele instellingen die cultuurcoördinator willen worden, is de cursus ‘Interne Cultuurcoördinator (ICC)’ ontwikkeld. In juni 2008 waren er 2000 Interne Cultuurcoördinatoren (ICC'ers) opgeleid.
Kulturhus
In een Kulturhus of Cultuurhuis zijn verschillende instellingen op het gebied van zorg, welzijn, cultuur, educatie en zakelijke dienstverlening samengebracht in één gebouw: bijvoorbeeld een bibliotheek, VVV, de lokale omroep, kinderopvang, sociaal-cultureel werk, theater, school of huisartsenpraktijk. De bibliotheek speelt vaak een centrale rol als het gaat om informatievoorziening, educatie en cultuur. Kenmerkend voor een Kulturhus is dat de instellingen samen één (beheers)management en één programmering hebben.
Kunst
Kunst wordt bepaald door historische, sociologische en psychologische factoren. Het is geen vastomlijnd begrip, maar voortdurend in verandering. Kunst kan worden gezien als een verzamelbegrip voor het totaal aan kunstuitingen, zoals dat gegroeid is vanuit cultuurhistorische tradities. Nieuwe kunst wordt toegevoegd in een dynamische interactie van traditie en vernieuwing, vooral geleid door beeldbepalende kunstenaars en kunstprofessionals.
Een andere invalshoek is esthetische kenmerken als grondslag van kunst te hanteren. De belangrijkste zijn 'vakmanschap' (kundig gebruik van materialen en technieken), 'expressiviteit' (uitdrukkingskracht, 'persoonlijkheid'), het vermogen om een toeschouwer mentaal uit de alledaagse werkelijkheid te tillen ('meta-bewustzijn') en een nieuwe kijk te bieden (creativiteit, oorspronkelijkheid, originaliteit).
Kunsteducatie
De ruimste omschrijving van het begrip kunsteducatie is: alle vormen van educatie waarbij kunst en/of kunstzinnige middelen en technieken als doel of als middel worden gebruikt. Strikter gedefinieerd is kunsteducatie doelgericht leren omgaan met kunst, als persoonlijk uitdrukkingsmiddel en als cultureel fenomeen. "Het doel van kunsteducatie is niet enkel het verwerven van kennis van kunstobjecten en kunstprocessen, maar tevens het bestuderen van wat deze objecten en processen bij de beschouwer bewerkstelligen: een proces van reflectie op de werkelijkheid. (Onderwijsraad, Onderwijs in Cultuur, 2006, p. 17). Kunsteducatie is niet alleen studie en reflectie maar ook kunstbeoefening.
Kunstmenu
Het overgrote deel van de basisscholen maakt gebruik van een kunstmenu. Een kunstmenu is een samenhangend basisprogramma waarbij een kind gedurende acht jaar basisschool kennismaakt met verschillende kunstdisciplines via het bezoeken van theater- en dansvoorstellingen, concerten en tentoonstellingen. Het aanbod wordt bepaald in overleg met de cultuurinstellingen in de regio en/of via een bemiddelende instantie geregeld. Over het algemeen maakt een voorbereidend les onderdeel uit van het kunstbezoek. Een variant is het cultuurmenu, waarbij ook een of meer erfgoedinstellingen worden bezocht.
Media-educatie en mediawijsheid
Simpelweg: het kundig en kritisch leren omgaan met (massa)media. Het betreft zowel de klassieke massamedia (kranten, radio, tv) als nieuwe media (internet). De Raad voor Cultuur introduceerde in 2006 de term 'Mediawijsheid' en omschrijft dit als "het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld".
Volkscultuur
Het geheel van cultuuruitingen die als wezenlijk worden ervaren voor specifieke doelgroepen, gerelateerd aan traditie, verleden en nationale, regionale of lokale identiteiten. Omdat elke generatie haar eigen keuzes maakt, is volkscultuur een dynamisch fenomeen.
Zélf tekenen, dansen, schrijven, toneelspelen, filmen enzovoorts is actieve kunstbeoefening. Kunstbezoek, dus naar theater, dans, film, tentoonstellingen gaan, is receptief van aard. Bij zowel kunstbeoefening en kunstreceptie kan verdieping plaatsvinden door het bestuderen van technieken en theorie, en door nadere reflectie op wat het werk teweeg brengt bij de toeschouwer. Optimaal voor kunsteducatie is een combinatie van actieve, receptief en reflectieve elementen.